Plan pól w majątku prywatnym Mordy [ca 1930] / Mapa topograficzna okolic (WIG / 1937) - pamiątki ze zbiorów rodziny Przewłockich

Brama wjazdowa do majątku Mordy, ca 1930

Pałac w Mordach, ca 1930



Miasto Mordy leży na południu Podlasia, 13 km na zachód od Łosic. Według legend nazwa wiąże się z bitwą stoczoną w 1264 r. przez Bolesława Wstydliwego z Jaćwingami. Pierwsze historyczne wzmianki pochodzą z 1408 r. kiedy to erygowana została parafia i wybudowany kościół (rodzina Koszyckich, pierwsi właściciele tych ziem); od 1464 r. Mordy były własnością rodziny Korczewskich. W 1488 r. osada otrzymała prawa miejskie.


Kolejnymi właścicielem miasta byli: Stanisław Hlebowicz, Elżbieta z Hlebowiczów, Jana Sapieha oraz Elżbieta z Hlebowiczów i Herhory Ościkiewicz. W 1529 r. na mocy testamentu włości mordzkie przeszły na własność króla Zygmunta I Starego. W 1552 r. na mocy aktu, król Zygmunt August nadał Mordy księciu Mikołajowi „Czarnemu” Radziwiłłowi, wojewodzie wileńskiemu.

W latach 1552-1571 w Mordach funkcjonował zbór ariański, który był ważnym ośrodkiem ruchu ariańskiego na Podlasiu. W 1563 r. odbył się tutaj synod różnowierców. Od 1574 r. Mordy były we władaniu rodu Ciecierskich, a 1803 stanowiły własność radcy Fryderyka Kuhlena, natomiast w latach 1821-23 były w rękach Głównego Banku Berlińskiego, a w latach 1828-30 należały do króla pruskiego Fryderyka Wilhelma. W 1869 r. utraciły prawa miejskie, które odzyskały w 1919 r.

Pałac w Mordach został wybudowany w 1717 r. na zrębach fortyfikacji zniszczonego zamku obronnego przez rodzinę Ciecierskich w stylu barokowym. W 1838 pałac był we władaniu rodziny Zembrzuskich, którzy przeprowadzili gruntowną przebudowę nadając mu formę klasycystyczną. Ostatnimi właścicielami pałacu, w latach 1912-1944, była rodzina Przewłockich.


Po wojnie pałac i przylegający do niego ogród został upaństwowiony - do r. 2007 zarządzała nim Akademia Podlaska. W r. 2002 obiekt został sprzedany osobie prywatnej. W styczniu 2005 r. sąd unieważnił umowę sprzedaży i pałac ponownie wrócił do siedleckiej uczelni. Rodzinie Przewłockich udało się odzyskać prawo do majątku dopiero w r. 2018.



Elżbieta Cielecka (z d. Przewłocka): "Nasz rodzinny dom, w majątku moich rodziców w Mordach koło Siedlec, stał na niewielkim wzniesieniu, w dużym parku, nad dwoma stawami, które oddzielały nas od zabudowań gospodarskich. Zza drzew, na drugim brzegu stawu, widać było gorzelnię i nieczynny już w czasie mojego dzieciństwa browar. Na kominie browaru było gniazdo bociana, którego właściciel co roku zwiastował nam wiosnę. [...] Nasz park, od południa przylegający do stawów, od wschodu ogrodzony był mocno wyszczerbionym, drewnianym płotem, który w połowie swej długości przechodził jednak w solidny mur z cegieł. Dobiegając do wysokości domu tworzył jeszcze małe półkole i okrążał podręczny ogródek warzywny. Tam też stała nieduża oranżeria, gdzie hodowano hiacynty na Wielkanoc i gdzie zimowały nasze palmy z gazonów. Dalej była już tylko drewutnia i budy dla psów. Na końcu północnego muru, pod wysokim kopcem ziemi, ukrywała się w głębokiej piwnicy lodownia. Wielkie bryły lodu leżały jedne na drugich. Lód pozostawał tam całe lato i nie topił się. [...] Od strony zachodniej, czyli od szosy, mur był ażurowy, z czerwonych cegieł. Otaczał dwa okólniki, po obu stronach bramy wjazdowej. Brama była z szesnastego i osiemnastego wieku, z cegły, tynkowana. Pośrodku starszy, sklepiony przejazd, z dwoma małymi mieszkankami po bokach i schodkami na piętro. Tajemniczymi, ciemnymi schodkami dochodziło się na pierwszym piętrze do olbrzymiego kamienia, wiszącego na potężnym sznurze. Nie wolno nam było się do niego zbliżać ani dotykać — był to „ciężarek" od wielkiego zegara, który umieszczony na drugim piętrze bramy, z cyferblatem po obu stronach wieży, mierzył czas całego naszego szczęśliwego dzieciństwa. Nasz ojciec bardzo dbał o to, by zegar dobrze chodził, wybijał godziny; był na czas smarowany i konserwowany. Na starej, tej szerszej, murowanej części bramy, była galeryjka [...] Poniżej galeryjki, przez całą szerokość bramy, po stronie wschodniej i zachodniej, widniały dwa napisy — od strony domu: „INITIUM VIAE BONAE FACERE JUSTITIAM" [początkiem dobrej drogi czynić sprawiedliwość], od strony szosy, czyli zachodniej: „INITIUM SAPIENTIAE EST TIMOR DOMINI" [początkiem mądrości jest bojaźń Pana]. Piwnice i strychy domu były duże i szalenie ciekawe. Strych [...] ciągnął się nad całym korpusem starego domu. Dwie otwierane klapy przy wielkich kominach pozwalały wyjrzeć na dach. [...] Do dziś mam przed oczami widok z góry na park i staw..." 


[Tekst stanowi część wspomnień córki Henryka Przewłockiego, właściciela majątku, Elżbiety Cieleckiej - Karta. Kwartalnik Historyczny. Nr 52 / 2007]

Mordy, 1932. Widok dworu z lotu ptaka


Plan pól w majątku prywatnym Mordy, stanowiącym własność J. W. Pana Henryka Przewłockiego, w gminie Stok-Ruski, powiecie siedleckim, województwie lubelskim położonych

[ca 1930]

Wymiary: 49 x 71 cm

Podziałka 1 : 5000

Materiał: płótno

Otarcia kraw., ślady po złożeniu, dopiski ołówkiem

 




Łosice / Pas 40 / Słup 35 [mapa topograficzna / wielobarwna]
Seria: Mapa taktyczna 1 : 100 000 WIG
Warszawa 1937, Wojskowy Instytut Geograficzny
Wymiary: arkusz, 36 x 46 cm
Skala 1 : 100 000
Lekkie naddarcia kraw., ślady po złożeniu, zazn. kredką położenie majątku Mordy


        Tytuł znad ramki mapy. Arkusz tzw. serii: Mapa taktyczna 1:100 000 WIG. Opracowano kartograficznie w r. 1937 na podstawie mapy 1:25 000 z r. 1935. Typ wielobarwny z lat 1931-1939 (wzór 1931).
Na mapie siatka kilometrowa wykreślona co 2 km, opisana co 4 km. Rzeźba terenu: poziomice, punkty wysokości. Dolny margines: położenie ark. na mapie 1:300 000, podział administracyjny, objaśnienie warstwic. Prawy margines: logo WIG, objaśnienie znaków. Przy prawym dolnym narożniku ramki: Z 1391 R 1937-VIII.








Autor: Maciej Barski

Tagi:
  • majątek
  • majątek mordy
  • mapa
  • mordy
  • plan
  • przewłocki
  • wig
  • wigówka
  • ziemiaństwo