Szlachta i magnateria Rzeczypospolitej wobec Francji w latach 1573-1660 Kiereś Zbigniew [1985]

WSTĘP

Elekcja 1573 r. wprowadziła francuskiego dynastę na tron polski; kilkadziesiąt lat później, w 1661 r., sejm odrzucił przygotowywany od kilku lat, ale wówczas dopiero zaprezentowany publicznie projekt elekcji vivente rege, wystosowany w interesie syna Wielkiego Kondeusza, księcia d’Enghien. Ponawiane w latach następnych próby przeforsowania tej kandydatury doprowadziły do najpoważniejszego w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej kryzysu wewnętrznego i, ostatecznie, załamania ostatniej realnej w jej położeniu geopolitycznym próby reformy państwa¹. Te dwie daty wyznaczają zarówno ramy chronologiczne pracy, jak i jej zakres tematyczny – nasuwają bowiem pytanie o przyczyny tak sukcesu, jak i porażki polityki francuskiej, skłaniają do szukania odpowiedzi w analizie postaw i stanowisk szlachty i magnaterii zajmowanych wobec Francji w latach 1573–1660, uzasadniają potrzebę odtworzenia kierunków i mechanizmu ich ewolucji.

Przedmiotem badania są wypowiedzi szlacheckie i magnackie dotyczące przede wszystkim stosunków polsko-francuskich w tym okresie czy w ogóle polskich aspektów polityki zagranicznej Francji, celowo jednak rezygnuję z terminu „opinia publiczna”, w przekonaniu, że nie byłby on w tym wypadku w pełni adekwatny. Praktyka życia publicznego wymagała od szlachty określania stanowiska wobec różnych problemów wewnętrznych i zewnętrznych Rzeczypospolitej. Dzięki temu dysponujemy odpowiednimi źródłami masowymi pozwalającymi określić jej stosunek i w skali lokalnej (np. lauda, instrukcje sejmikowe), i w skali całego kraju do takich państw, jak Moskwa, Turcja czy Szwecja dla dłuższych odcinków czasu.

[fragment]