Wielkorządcy krakowscy XVI-XVIII wieku Gospodarze zamku wawelskiego i majątku wielkorządowego Franciszek Leśniak [1996]

OPIS BIBLIOGRAFICZNY W ZAKŁADCE SZCZEGÓŁY.

Wielkorządcy krakowscy zarządzali jednym z majątków, składających się na dochody skarbu królewskiego, nazywanym w okresie nowożytnym najczęściej wielkorządami krakowskimi lub wielkorządami zamku krakowskiego, jak również (od przełomu XVI/XVI( stulecia) ekonomią wielkorządową lub krakowską. Wpisywali się w dzieje klejnotu koronnego, jakim był zamek krakowski, w którym mieli swoją rezydencję i gdzie urzędowali oficjaliści wielkorządowi wywodzący się często spośród mieszkańców grodu podwawelskiego. Opiekowali się także pałacem łobzowskim. Dochody wypracowywano w majątkach ziemskich, głównie w folwarkach, a także w warsztatach i urządzeniach komunalnych w Krakowie, na jego przedmieściach i w miastach wielkorządowych. Tworzyły je również podatki, czynsze, daniny i robocizny świadczone przez ludność wielkorządową oraz pobierane ze wsi klasztornych z terenu województwa krakowskiego. Niniejsze studium dotyczy zatem obszaru oddziaływania administracyjnego, gospodarczego i sądowniczego włodarzy zamku krakowskiego, a ramy chronologiczne pracy obejmują trzy stulecia - od w. XVI do XVIII. Funkcjonujący powszechnie w historiografii tytuł wielkorządca krakowski nie znajduje w źródłach historycznych jednoznacznego potwierdzenia. Po przebadaniu kilkuset wzmianek okazało się, iż równie często używano określenia wielkorządca zamku krakowskiego („magnus procurator Arcis Cracoviensis"). Łączono je z miejscem rezydowania, sprawowania sądów, kompetencjami omawianych urzędników i ewolucją ich urzędu. Posługiwano się nim głównie w dokumentach pisanych po łacinie, najczęściej wtedy, kiedy zachodziła konieczność zastosowania w nich precyzyjnej wykładni prawnej. Forma wielkorządca krakowski („magnus procurator Cracoviensis"). [...]