Średniowieczni najemnicy William Urban przeł. Paulina Głuchowska [2008]

W roku 1980 pisałem trochę o najemnych wojskach czternastowiecznych i o tym, jak zalały one Europę, co traktowano jako katastrofę nie mniej dotkliwą niż plaga Czarnej Śmierci. Wydawało się wówczas, że wojska te są zagrożeniem dla naszej cywilizacji w takim samym stopniu, jak dziś bomba atomowa; jak miecz Damoklesa, wiszący nad nami wszystkimi; jak dżin wypuszczony z butelki, którego już nigdy nie uda się zamknąć w niej na powrót.

Mogę tylko stwierdzić, że żałuję, iż w tym czasie nie mogłem przeczytać książki, do której mam przyjemność pisać niniejszą przedmowę.

Książka Średniowieczni najemnicy Billa Urbana przedstawia wydarzenia XIV wieku w barwnym kontekście historycznym. To niezwykle klarowna prezentacja ówczesnych wojsk najemnych, napisana z ogromną znajomością rzeczy i z wielkim talentem.

To wspaniała lektura.

Wychodząc od zawodowej armii Rzymu, autor śledzi proces rozwoju oddziałów najemnych — od X i XI wieku do chwili, gdy zdominowały one pola walki podczas wojny stuletniej. Niezwykle zajmująco przedstawia dokonującą się w epoce renesansu, za sprawą potomków starożytnych Rzymian, przemianę szlachetnej sztuki wojennej w rzemiosło pośledniejszego gatunku, nie zapominając przy tym, że zwycięstwo i porażka były na równi niemile widziane przez zawodowych żołnierzy: porażka oznaczała śmierć, a zwycięstwo — bezrobocie.

Bill Urban prezentuje również literackie wątki traktujące o najemnikach, od Chaucera aż po Jankesa na dworze króla Artura Marka Twaina i Białą Kompanię Artura Conan Doyle’a.

Autor formułuje wniosek, że choć najemników uważano za źródło zła, ich istnienie było raczej jego skutkiem niż przyczyną. Zgadzam się z tą tezą.

Mam również poczucie, że prawdziwe rzemiosło wojenne jest w mniejszym stopniu związane z instytucją zawodowych armii, a bardziej z tymi, którzy je utrzymują. To prawda, że w XIV wieku zwykli zawodowi żołnierze wymknęli się spod kontroli i zaczęli formować wojska niezależne w okresach pokoju, siejąc śmierć, postrach i zniszczenie na ogromnych połaciach Europy.

[fragment]