Słowa Jean Paul Sartre przekł. Julian Rogoziński [posł. Wacław Sadkowski] [Edukacja Europejska / 1997]

W Alzacji, gdzieś tak w roku 1850, nauczyciel zbyt już obarczony dziatwą założył rad nierad sklep spożywczy. Ów odstępca zapragnął rekompensaty: skoro sam zrezygnował z kształcenia umysłów, jeden z jego synów będzie kształtował dusze; w rodzinie musi być pastor i będzie nim Karol. Karol wymigał się jednak, wolał upędzać się po drogach trop w trop za pewną woltyżerką. Fotografię Karola odwrócono do ściany, zabroniono wymawiać jego imię. Na kogo kolej? August pokwapił się wziąć za przykład ojcowską ofiarę: zajął się handlem i posłużyło mu to. Pozostał Ludwik, nie wykazujący określonych predyspozycji; ojciec zawładnął potulnym chłopcem i w oka mgnieniu zrobił zeń pastora. Po czym Ludwik tak daleko posunął się w posłuszeństwie, że spłodził również pastora, a jest nim Albert Schweitzer, którego karierę znacie. Z tym wszystkim Karol nie dogonił swojej woltyżerki; piękny gest ojca pozostawił w nim ślad niezatarty: zachował póki życia upodobanie we wzniosłości, obracając swój zapał na fabrykację uroczystych obchodów z drobnych wydarzeń. Jak widzimy, ani myślał już uchylać się od rodzinnego powołania; pragnął poświęcić się kwestiom ducha w jakiejś ich formie złagodzonej, kapłaństwu, ale takiemu, które dopuszczałoby romanse z cyrkówkami. Profesura rozwiązała kwestię, Karol wybrał nauczanie języka niemieckiego. Obronił pracę doktorską na temat Hansa Sachsa, opowiedział się za metodą bezpośrednią, której następnie mienił się wynalazcą, ogłosił wespół z panem Simonnot Deutsches Lesebuch, dziełko cenione [...]

[fragment]