Potoccy herbu Pilawa do początku XVII wieku Studium genealogiczno-własnościowe Marian Wolski [2013]

WPROWADZENIE

Powodem podjęcia badań nad najwcześniejszą historią Potockich był, z oczywistych względów, dotkliwy brak źródłowego opracowania dziejów tej znamienitej rodziny, która przez kilka stuleci wpływała w sposób zdecydowany na politykę wewnętrzną i zewnętrzną Rzeczypospolitej, współtworząc jej nowożytne dzieje. Dość wspomnieć, że jako jedna z niewielu rodzin ze ścisłej elity społeczeństwa staropolskiego Potoccy nie posiadają zweryfikowanej źródłowo genealogii naświetlającej jej średniowieczną genezę.

Braku tego nie wypełniają ani starsze opracowania o charakterze herbarzowym, ani też nowsza literatura, w której wzmianki o Potockich są wprawdzie częste, ale ograniczone do udziału poszczególnych członków rodziny w wydarzeniach politycznych, a zwłaszcza militarnych. Tymczasem brak jest zupełnie informacji o rodzinie, jej pochodzeniu oraz majątku, w tym szczególnie interesujących wiadomości na temat dynamiki i dróg wzrostu ekonomicznego.

Wobec szczęśliwego zachowania prawie w komplecie średniowiecznych i wczesnonowożytnych ksiąg sądowych województwa krakowskiego wydawało się, że pełna kwerenda powinna przynieść odtworzenie genealogii Potockich sięgającej co najmniej końca XIV w. Cezury czasowe opracowania zakreślono jednak szerzej, tak aby procesy społeczne i ekonomiczne, jakim podlegali i jakie współtworzyli Potoccy, móc analizować w dłuższym dystansie czasowym, a przez to uzyskać pełniejszy obraz zachodzących zmian. Tak więc analizą objęto dzieje rodziny aż do trzeciej tercji XVII w., kiedy to umarł ostatni przedstawiciel pokolenia urodzonego i ukształtowanego jeszcze w XVI w. O ile jednak średniowieczny materiał nie przyniósł oczekiwanych informacji o początkach rodziny, i w tym względzie z konieczności przyszło poprzestać na postawieniu hipotezy, o tyle późniejsze źródła nadspodziewanie umożliwiły weryfikację wielu ugruntowanych w literaturze błędnych poglądów i ustaleń, a zwłaszcza odtworzenie genealogii i stanu posiadania rodziny.

[fragment]