Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 Richard Butterwick (Arkana Historii) [2012]

Ziarno tej książki zostało zasiane w schyłkowych latach ubiegłego millenium, na poletku projektu o stosunkach katolicyzmu i Oświecenia na ziemiach polsko-litewskich. Przekonałem się wówczas, że przełom w tych stosunkach przypada na okres Sejmu Czteroletniego – zwanego przez ówczesnych obserwatorów „Polską Rewolucją”. Wtedy wydawało mi się, że monografia wyjaśniająca politykę sejmu wobec Kościoła rzymskokatolickiego (obrządku łacińskiego) będzie w miarę skromnym i szybko zrealizowanym przedsięwzięciem. Jednak to zagadnienie nie tylko okazało się przełomowe dla stosunków między polskim katolicyzmem a Oświeceniem, ale także stanowi klucz do lepszego zrozumienia dziejów Polskiej Rewolucji lat 1788-1792. Albowiem pragnąłem przywrócić tym dziejom wymiary religijne i kościelne. Te wymiary są od dawna zaniedbane, skutkiem zbyt wąskiej specjalizacji naukowej, barier instytucjonalnych i priorytetów świeckich. To wpłynęło na rozrastanie się tej książki.

Ponadto zastosowałem metodologię dla dziejów politycznych, opisaną we wprowadzeniu, która wymaga w miarę pełnego przedstawienia i analizy różnego gatunku źródeł, znajdujących się w kilku krajach. Istotnym elementem tej metody jest zwracanie uwagi na język publicznych wypowiedzi. To oznacza konieczność podania nieraz długich cytatów ze źródeł, takich jak przemówienia, pamflety, wiersze, kazania, listy pasterskie, instrukcje sejmikowe i proklamacje, naoczas uniwersaliami zwane. Uważam, że cytowanie listów, nieprzeznaczonych dla przekonania publiczności, pomaga w zrozumieniu tego, jak gracze i obserwatorzy ówcześni postrzegali otaczającą ich rzeczywistość. To nie zawsze da się zwięźle streścić. Pomimo tego, że nie dotarłem do wszystkich źródeł, które mogłyby rzucić światło na tematykę pracy, niniejsza książka powstawała długo – w badaniu, pisaniu, skracaniu, tłumaczeniu i redagowaniu. Według dzisiejszych standardów jest to dzieło obszerne – zbyt obszerne dla Oxford University Press, które domagało się, aby go jeszcze raz o połowę skrócić, dla potrzeb angielsko-języcznych czytelników.

Jednakże dzięki wsparciu Muzeum Historii Polski oraz wierze we mnie okazanej przez jego dyrektora, Pana Roberta Kostro, pełny tekst może być udostępniony czytelnikom znającym język polski. Muzeum bowiem opłaciło przekład książki z angielskiego, który został dokonany umiejętnie i idiomatycznie przez Pana Marka Ugniewskiego oraz Panią Denise Ugniewską. Bardzo im dziękuję. Sam dokonałem przekładu przypisów i pewnych fragmentów tekstu. Po otrzymaniu od Państwa Ugniewskich głównego tekstu, celem połączenia go z przypisami, sprawdziłem całość, tu i ówdzie dokonując zmian i uzupełnień.

[fragment]