Oława królewiczów Sobieskich Wanda Roszkowska [1984]

Przygotowując wznowienie obecnej książeczki miałam możność przekonać się, jak bardzo rozwinęły się badania nad epoką, w której — jak pisze Józef Andrzej Gierowski — „przyszło żyć młodym Sobieskim”. Jest w tym sformułowaniu zawarta nieuniknioność losu, który daje się kształtować jedynie w jakiejś stosunkowo nieznacznej części, a równocześnie wskazanie układu odniesień politycznych, społecznych, kulturowych, na tle których osobowość ludzka znajduje swoje pełne oświetlenie i wytłumaczalność. W studiach nad postacią Jana III, bardzo rozwiniętych we wspomnianym piętnastoleciu, a stymulowanych w znacznym stopniu przez trzy co najmniej wielkie jubileusze, trzechsetlecia Wilanowa (1977), 350 rocznicy urodzin króla (1979) i oczywiście Odsieczy Wiedeńskiej, jeden z nurtów stanowi epoka i Ród Sobieskich. Pod tym ostatnim tytułem zwołano konferencję popularnonaukową (22–23 września 1979), zorganizowaną przez Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego. Dwudniowe obrady toczyły się we Wrocławiu i w Oławie. Ten fakt godny jest uwagi, ponieważ dzięki prężności Towarzystwa Miłośników Oławy ów drugi dzień związany został z rezydencją królewicza Jakuba, jedyną dziś na ziemiach polskich autentyczną, choć przetrwałą w reliktach, siedzibą-gniazdem synów Sobieskiego. Wynikają stąd cenne wnioski: zapoczątkowane przez Kazimierza Piwarskiego — uczonego, który był ostatnim szczęśliwcem: widział i wykorzystał fatamorganatyczne obecnie Archiwum rodzinne Sobieskich — badania nad nurtem oławskim wprowadziły Oławę jako pojęcie historyczne do świadomości naukowej, pojęcie obecne dzięki temu w naszej współczesności. Drugi wniosek ma odniesienie środowiskowe, a dotyczy on zarówno Wrocławia naukowego, skąd wyszła inicjatywa zwołania nie tylko tej konferencji, ale także następnej, poświęconej Stosunkom polsko-austriackim XVII w. oraz Czasom i ludziom epoki Sobieskiego (1983) — miejscem obrad i tym razem stała się w drugim dniu, tj. 16 kwietnia, Oława — jak i samej Oławy.

[fragment]