Odkłamana historia Związku Radzieckiego Peter Kenez przeł. Aleksandra Górska [2008]

Leibniz, wielki niemiecki filozof i uczony, dał na początku osiemnastego wieku wyraz swojej zawiści wobec Rosji. Dowodził, że z uwagi na fakt, iż Rosja nie ma ani cywilizacji, ani historii, car-reformator Piotr Wielki może zaczynać od czystej karty – tabula rasa. Jego rozumowanie oparte było na założeniu, że społeczeństwa i instytucje są nieskończenie kowalne i można je formować wedle uznania. Naturalnie Leibniz żył w czasach bardziej donkiszotowskich niż nasze, dziś już nikt nie poważyłby się na tak naiwne twierdzenie. My wiemy, że historia nigdy nie zaczyna się całkiem od nowa i że przeszłość nie tylko się liczy, lecz czasem kładzie się na teraźniejszości cieniem.

Oczywiście rzeczywistość to zarówno zmiana, jak i ciągłość. Nowoczesna Rosja różni się od tej sprzed stu czy dwustu lat, a przekonanie, że Rosjanie są skazani na powielanie przeszłości jest poważnym błędem. Lecz jednocześnie niektóre tendencje i postawy trwają w takiej samej formie przez długi, długi czas. Historycy Kościoła dowodzą na przykład, że pewne szczególne zasady prawosławia i idee takich wybitnych pisarzy jak Tołstoj i Dostojewski mają pochodzenie pogańskie, mimo że naród ten przyjął chrześcijaństwo ponad tysiąc lat temu. Stalin z kolei świadomie wzorował się na szesnastowiecznym carze Iwanie Groźnym, zaś w czasie drugiej wojny światowej radzieccy specjaliści od propagandy przypominali rodakom, jak teutońscy (to jest krzyżaccy) wojownicy zachowywali się w trzynastym wieku. Takie przykłady z łatwością można by mnożyć.

Często powtarza się pogląd, że demokracja w dzisiejszej Rosji ma się fatalnie, bo naród nie ma żadnych demokratycznych tradycji. Należałoby z tego wnosić, że ponieważ kraj od zarania dziejów był [...]

[fragment]