O Polsce, Europie i świecie 1988-2001 Zbigniew Brzeziński przedm. Roman Kuźniar [2002]

Zbigniew Brzeziński – uczestnik i świadek wielkiej transformacji

Ostatnia dekada XX wieku okazała się okresem kolejnej wielkiej transformacji globalnego systemu stosunków. Nastąpiło przejście od systemu dwubiegunowego (Wschód–Zachód, USA–ZSRR) i trójpolowego (wyodrębniono także jeszcze Trzeci Świat) do porządku, który jeszcze nie jest nazwany, bowiem brakuje mu powszechnie akceptowanej wyrazistej cechy konstytutywnej. Upadek komunizmu, a dzięki temu układu Wschód–Zachód zakończył zimną wojnę. Wojnę, która gdyby stała się gorąca, mogłaby – dzięki niszczącym potencjałom zgromadzonym w krótkim czasie przez adwersarzy – po raz pierwszy (i ostatni) w historii zakończyć się unicestwieniem ludzkiej cywilizacji. Zagrożenie zostało odparte. Okazało się zarazem, że problemy świata nie ograniczały się do konfrontacji, wyścigu zbrojeń i napięć na linii Wschód–Zachód. Nie udało się jednego systemu zastąpić niemal automatycznie, jak to wcześniej bywało, innym. Świat stał się w międzyczasie o wiele bardziej złożony i nie da się „uporządkować” jedną konferencją, jednym traktatem czy porozumieniem kolejnych „wielkich”. Los poprzedniego porządku nie został zakończony żadną ostrą, traumatyczną cezurą, co było regułą w przeszłości (wielkie wojny i kończące je traktaty ustanawiające jednocześnie podstawy „nowego ładu”). 

[fragment]