Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII Studya historyczne Smoleński Władysław [1891]

TREŚĆ [działy]: Umysłowość w dobie reakcyi katolickiej / Filozofia / Walka z przesądami / Sceptycyzm religijny / Wolne mularstwo / Sprawa dysydencka / Sekularyzacja szkoły / Sprawa duchowieństwa / Zatargi kierunków skrajnych w publicystyce ostatniej ćwierci wieku / Ogół wobec haseł wieku oświeconego

[WSTĘP]

Książkę niniejszą składa szereg rozpraw, które pomimo różnorodności tematów w organiczną wiążą się całość. Łączy je wspólność motywu, stanowiącego rdzeń wysiłków intelektualnych wieku XVIII: wyłamywanie się społeczeństwa z pod opieki kierunku teologicznego, wywalczanie prawa obywatelstwa rozumowi, opanowanemu przez wiarę. Objawów nowych dążeń umysłowych szukaliśmy w szkole, kościele, stowarzyszeniach, piśmiennictwie i prawie; dociekaliśmy, o ile postęp wszedł w praktykę życia i w jakich warstwach społecznych napotykał oporność.

Studya nasze ogarniają jedynie przekształcenie pojęć filozoficznych. Pomimo tego, że pominęliśmy dziedzinę teoryi i reform społecznych, która również do historyi przewrotu umysłowego wejśćby powinna, — dalecy jesteśmy od rozumienia, iżbyśmy nawet tak uszczuplonemu tematowi potrafili należycie podołać. Brak prac przygotowawczych, mianowicie historyi pojedynczych gałęzi nauki w Polsce, usprawiedliwi niedokładności i luki; wobec potrzeby łamania pierwszych lodów dla stworzenia dziejów oświaty narodu próba nasza nie okaże się może zbyteczną.

Warszawa, 30 września, r. 1890.

AUTOR.