Przeciw Nicości Fotografie Stanisława Ignacego Witkiewicza Franczak Ewa, Okołowicz Stefan [1986]

Kilkanaście albumów fotograficznych, będących częścią zbioru słynnych osobliwości Witkacego, spotkał los podobny do losu wielu bezcennych pamiątek i rękopisów z warszawskiego mieszkania Witkiewicza na Brackiej – spłonęły w czasie powstania warszawskiego. Na szczęście większa część archiwum fotograficznego, głównie w postaci negatywów szklanych, przetrwała burzliwy okres II wojny światowej w Zakopanem na Antałówce.

Na początku lat sześćdziesiątych Maria Witkiewiczówna przekazała na ręce Haliny Kenarowej, pracującej w Muzeum Tatrzańskim, archiwum rodziny Witkiewiczów – rękopisy, listy, pamiątki i fotografie. W skład archiwum fotograficznego wchodziły zdjęcia i negatywy rodzinne autorstwa ojca – Stanisława Witkiewicza, i klisze szklane syna – Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Nie była to jednak całość zachowanego archiwum fotograficznego. Druga część negatywów szklanych przekazał w połowie lat siedemdziesiątych autorom niniejszej pracy Rafał Witkiewicz. Klisze te po konserwacji stały się zaczątkiem zbioru później powiększonego o liczne nowe eksponaty.

Zakopiańską część zbioru pamiątek rodziny Witkiewiczów zaczęła opracowywać w 1962 roku Anna Micińska. Po raz pierwszy opublikowała część fotografii Stanisława Ignacego przy okazji wydania listów Stanisława Witkiewicza do syna w 1969 roku, z tym że fotografie służyły tu jeszcze jako materiał biograficzny. Na zachowanym materiale fotograficznym oparte zostały wystawa i telewizyjny film Grzegorza Dubowskiego Portret Witkacego według scenariusza Anny Micińskiej /1968 r./.

Wartość artystyczna samych fotografii St. I. Witkiewicza pierwsza podkreśliła Urszula Czartoryska. Na przełomie lat 1969/1970 Muzeum Sztuki w Łodzi wysunęło projekt zorganizowania wystawy poświęconej twórczości St. I. Witkiewicza z uwzględnieniem jego twórczości fotograficznej. Scenariusz tej wystawy opracował Andrzej Kostołowski. Do wystawy jednak nie doszło w przewidzianym terminie. W 1972 roku ukazał się w miesięczniku „Fotografia” artykuł Urszuli Czartoryskiej poświęcony działalności fotograficznej Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Pierwsza prezentacja krajowa zdjęć Witkiewicza odbyła się w 1979 roku w Muzeum Sztuki w Łodzi. Wystawa pt. Stanisław Ignacy Witkiewicz – Fotografie – w opracowaniu Grzegorza Musiała – oparta była w większości na zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. W tym samym roku autorzy niniejszej pracy zostali zaproszeni przez redakcję pisma „Projekt” do zorganizowania wystawy zdjęć Witkiewicza z własnej kolekcji. Wystawa pt. Witkacego portret wielokrotny odbyła się w lutym 1980 roku w Galerii Krytyków w Warszawie.

Podstawą wydanego obecnie albumu są fotografie zebrane przez autorów oraz fotografie znajdujące się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, jako że obydwa zbiory stanowią prawie całość zachowanej spuścizny fotograficznej Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Obie kolekcje od czasu pierwszych pełnych ich pokazów w Polsce w 1979 i 1980 roku zostały powiększone o wiele eksponatów, tak że część fotografii prezentowana jest po raz pierwszy.

W tym miejscu pragniemy wyrazić wdzięczność wszystkim osobom, które przyczyniły się do odnalezienia zapomnianych fotografii Witkiewicza, a więc do powstania tego albumu, w szczególności nieżyjącemu już dzisiaj panu Rafałowi Witkiewiczowi, pani Krystynie Głogowskiej, pani Janinie Klimczewskiej, pani Hannie Pieczarkowskiej, pani Marii Tyzenhaus i wielu innym osobom.

Szczególnie serdecznie chcielibyśmy podziękować pani Annie Micińskiej za udostępnienie prywatnych zbiorów fotograficznych, informacje biograficzne i życzliwą opiekę nad powstającym albumem.

Dziękujemy instytucjom i osobom prywatnym za umożliwienie zreprodukowania zdjęć z ich zbiorów: Dyrekcji Muzeum Tatrzańskiego za udostępnienie fotografii St. I. Witkiewicza, panu Jerzemu Darowskiemu, kierownikowi Archiwum Muzeum Tatrzańskiego, za okazaną pomoc i życzliwość, Bibliotece Sterling Memorial przy Uniwersytecie Yale w New Haven /USA/, Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie, Książnicy im. St. Staszica w Szczecinie, państwu Zofii i Henrykowi Bułhakom z Warszawy, panu Zdzisławowi Dłotakowskiemu z Warszawy, panu Tomaszowi Domaniewskiemu z Warszawy, pani Zofii Fedorowiczowej z Zakopanego, pani Krystynie Gorazdowskiej z Zakopanego, panu Grzegorzowi Grabskiemu z Warszawy, panu prof. Romanowi Jasińskiemu z Warszawy, panu prof. Janowi Leszczyńskiemu z Krakowa, panu Janowi Skłodowskiemu z Warszawy, pani Jadwidze Węgrzeckiej z Warszawy; panu Witoldowi Paryskiemu z Zakopanego dziękujemy za opisanie górskich zdjęć Witkiewicza, a państwu Jadwidze i Danielowi Gerouldom z Nowego Jorku za fotografie i informacje.

Autorzy