Zdobywcy Monte Cassino generał Anders i jego żołnierze Harvey Sarner przekład Piotr K. Domaradzki [2006]

Niniejsza książka o wojennej drodze polskich żołnierzy z sowieckich łagrów przez Bliski Wschód i pola bitew we Włoszech jest pod wieloma względami niezwykła. Pisał ją człowiek, który o sprawach europejskich, a w szczególności o skomplikowanych problemach Europy Środkowej i Wschodniej wiedział tyle, ile wie przeciętny Amerykanin, czyli bardzo niewiele. Człowiek, który o istnieniu tytułowego bohatera dowiedział się przypadkiem, już po jego śmierci, a fakt pobytu II Korpusu na Bliskim Wschodzie był dla niego całkowitym zaskoczeniem; który znając jedynie język angielski, musiał w swej pracy polegać na kosztownych tłumaczeniach opublikowanych tekstów i dokumentów archiwalnych; który nie będąc zawodowym historykiem, przez lata penetrował archiwa — nie tylko te stosunkowo łatwo dostępne w Stanach Zjednoczonych i w Anglii, lecz także w Izraelu, a nawet w Rosji; który wreszcie, zafascynowany tematem, przeprowadził dziesiątki wywiadów z uczestnikami lub obserwatorami opisywanych wydarzeń.

Harvey Sarner (urodzony w 1934 roku), amerykański wnuk żydowskich imigrantów z Wołynia, wzięty niegdyś, a dziś emerytowany adwokat, mieszka obecnie w Palm Springs w Kalifornii. Nad książką pracował ponad dziesięć lat. Pisał ją z myślą o czytelniku amerykańskim, z którym chciał się podzielić swą świeżą i ciągle uzupełnianą wiedzą o tragicznych losach ludzi, którzy uniknąwszy śmierci w Archipelagu Gułag, szli do Polski bardzo okrężną drogą. I albo nigdy nie osiągnęli celu, ginąc w walkach kampanii włoskiej czy pozostając po wojnie na emigracji, albo też po powrocie do kraju stawali twarzą w twarz z gorzkim rozczarowaniem, którego dobitnym wyrazem było nierzadko więzienie lub ponowna wywózka na wschód. Głębokie zrozumienie tego dramatu i jego sugestywne przedstawienie anglojęzycznemu czytelnikowi jest, być może, największą zaletą książki Sarnera.

[fragment]