Zbiory Bolesława Orzechowicza opisał Karol Badecki [1922]

[FRAGMENT PRZEDMOWY]

Nazwisko Bolesława Orzechowicza złotemi głoskami wpisane zostało do odwiecznej księgi kulturalnego dorobku Polski. W sercu tego skromnego ziemianina, właściciela dobrze zagospodarowanych dóbr Kalnikowa (obok Krakowca — pod Przemyślem), zrodził się na krótko przed wybuchem wielkiej zawieruchy wojennej, w początkach 1914 r., wspaniałomyślny, gorącą miłością Ojczyzny natchniony czyn, zmierzający do ugruntowania polskości w stolicy południowo-wschodnich ziem Rzeczypospolitej. Złożył on wówczas w lwowskiem „Towarzystwie dla popierania nauki polskiej“ królewski, półmiljonowy dar, którym nie tylko utrwalił byt Towarzystwa ale przedewszystkiem otworzył nowe, silne źródło materjalnej pomocy w badaniach naukowych, położył potężną podwalinę pod dalszy rozwój myśli polskiej.

Nie poprzestał jednak Dostojny Ofiarodawca tylko na utworzeniu wielkiej fundacji swego imienia. Kontynuując rozpoczęte wielkie dzieło obywatelskie nawet w najcięższych latach niepamiętnej w dziejach świata wojny, szeregiem nowych, poważnych legatów, ustanowił jeszcze w łonie tegoż Towarzystwa, dla dobra nauki polskiej, dwie inne krociowe fundacje. Jedną z nich uczcił p. Bolesław Orzechowicz pamięć żony swej, Wandy z hr. Rozwadowskich, drugą przekazał przyszłym pokoleniom najdroższą pamięć ojca swego, dr. Andrzeja Orzechowicza, znanego i ze zdolności w latach 1850—1870 cenionego lekarza lwowskiego, tudzież najukochańszej matki, Zofji z Obniskich Orzechowiczowej, wielce zasłużonej działaczki narodowej i gorliwej Polki.

Dzięki tej ofiarności Wielkiego Obywatela, dzięki Jego wielkim fundacjom głównie, przekształciło się „Towarzystwo dla popierania nauki polskiej“, w czasach ostatnich, w „Towarzystwo naukowe“, w drugą jakoby, lwowską Akademję Umiejętności, której zadaniem rozniecić wielki, potężną łunę na wschodnim horyzoncie roztaczający, ogień myśli polskiej.

Ale nietylko ustanawianiem zasobnych fundacji zaznaczył p. Bolesław Orzechowicz serdeczną swą troskę o rozwój myśli i urobienie charakteru duszy polskiej. Od lat przeszło trzydziestu, nie szczędząc trudów i kosztów, gromadził on w obszernych, staroszlacheckich komnatach swego dworu w Kalnikowie cenne, historyczno-artystyczne zbiory muzealne. Zawiązkiem wspaniałych zbiorów stały się, odziedziczone po rodzicach i przodkach, nieliczne pamiątki rodzinne. Przy nich zebrał wielki miłośnik przeszłości, w odczuciu idealnych potrzeb polskiego społeczeństwa, bogaty materjał do historji kultury i sztuki, zarówno rodzimej jak i obcej. Pan Bolesław Orzechowicz interesował się zawsze krajowemi i zagranicznemi muzeami, zwiedzał pilnie urządzane przez Towarzystwa przyjaciół sztuk pięknych we Lwowie i Krakowie coroczne wystawy, odwiedzał często miejscowych i zamiejscowych handlarzy antyków i dzieł artystycznych, nadsłuchiwał czujnie, od kogo z rąk prywatnych możnaby nabyć jakiś cenny zabytek, czy dzieło sztuki. W czasie licznych swych podróży do Wiednia, Marjenbadu, Florencji, Neapolu i Rzymu, do Aten, Konstantynopola i Adamaszku wyławiał namiętny zbieracz, rozsiane po całym świecie, zabytki i pamiątki kultury polskiej;