Zamek Piastów i Jagiellonów w Warszawie Adam Rutkowski [1985]

MIASTO I GRÓD W XIV WIEKU

Warszawa należy do licznej grupy ośrodków miejskich powstałych w dobie rozbicia dzielnicowego. Gród obronny i miasto założono prawie jednocześnie w końcu XIII wieku w okolicznościach politycznych i gospodarczych dla Mazowsza korzystnych, gdy w latach 1294–1313 pod rządami księcia Bolesława II dokonało się zjednoczenie księstwa mazowieckiego. Inicjatywa założenia grodu warszawskiego i miasta wyszła bez wątpienia z kręgu najbliższego księciu, ale pamiętać trzeba, iż rozwijanie zalążka miejskiego trwało wiele lat. Kształtowały je również wydarzenia wykraczające poza ramy księstwa. W czasie co najmniej półwiecza, od 1262 roku — najstarszej informacji o grodzie w Jazdowie, bezpośrednim poprzedniku grodu warszawskiego — aż do schyłku panowania Bolesława II w 1313 roku dokonywało się przemieszczenie ośrodka władzy, wytwórczości i wymiany w tej części Mazowsza.

Gród mieścił się zrazu w Jazdowie, zapewne od początku samodzielnych rządów Siemowita I (1249–1262). Spełniał on funkcje ośrodka administracyjnego i gospodarczego w ramach domeny książęcej utworzonej tu pośród skupienia starszego osadnictwa po obu stronach Wisły. Wśród osad wchodzących w skład lewobrzeżnych dóbr książęcych była wieś Warszowa. Założone tu miasto rozwój swój zawdzięczało zapleczu rolniczemu i hodowlanemu, a także korzystnemu dla osadnictwa i wymiany położeniu na sieci drożnej, której ważnym elementem był dogodny przewóz przez rzekę. Tu była najkrótsza przeprawa między dzisiejszym Mariensztatem a Starą Pragą, oraz najpłytsza brodami poprzez Kępę Kawczą, czyli Solecką, a dziś Saską, pomiędzy Solcem i Kamieniem. Wspomniane przewozy spajały główne drogi po obu stronach Wisły. Jedna z nich, na lewym brzegu, przez Jazdów ciągnęła górnym tarasem ku Służewcu znanym od XIII wieku[...]

[fragment]