Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu Anna Sochacka [1987]

Wstęp

Do podjęcia tematu niniejszej pracy skłaniała konieczność stworzenia punktu wyjścia do wypełnienia luki, jaka w badaniach historycznych istnieje w zakresie stosunków społecznych i gospodarki wiejskiej na obszarze województwa lubelskiego.¹ W realizacji tego celu odtworzenie struktury własności średniowiecznej sieci osadniczej ma niewątpliwie znaczenie.

W literaturze historycznej stosunki własnościowe na terenie województwa lubelskiego w średniowieczu były prezentowane jedynie wycinkowo, tzn. prace uwzględniające tę tematykę dotyczyły tylko dóbr niektórych właścicieli lub części obszaru województwa. Dobra królewskie omówił J. Luciński w trzech pracach o królewszczyznach w Małopolsce². Dane, które zawiera opracowany przez niego wykaz miast i wsi monarszych w drugiej połowie XV w. w odniesieniu do Lubelskiego nie są pełne i niejednokrotnie budzą wątpliwości. Dobra biskupstwa krakowskiego opracował S. Inglot³, o posiadłościach klasztorów benedyktyńskich na Łysej Górze⁴ i w Sieciechowie pisał jeszcze w ubiegłym stuleciu J. Gacki⁵, następnie M. Gumiowski⁵ i M. Niwiński⁶, a ostatnio E. Wiśniowski⁷. Stan posiadania cysterskiego klasztoru w Koprzywnicy został opracowany przez K. Myślińskiego⁸, a uposażeniem klasztoru Św. Brygidy w Lublinie zajęła się J. Kamińska w monografii poświęconej średniowiecznym brygidkom polskim⁹. Wyniki tych badań można jednak jeszcze uzupełnić w oparciu o dane z niewykorzystanych przez autorów ksiąg ziemskich lubelskich i niektórych innych źródeł.

Stan wielkiej własności świeckiej znalazł także częściowe wprawdzie odbicie w pracach dotyczących w głównej mierze innych zagadnień i niejako na marginesie: tylko traktujących o majątkach możnych. Mowa mianowicie o pracy S. Gawędy o możnowładztwie małopolskim¹⁰, jak również o monografiach poszczególnych rodów, a więc W. Dworzaczka o Leliwitach Tarnowskich¹¹, S. Arnolda o Góralskich¹², nie wyliczając drobniejszych wzmianek w innych tego typu pracach. Pewne dane dotyczące tej kategorii dóbr zawierają prace M. Stankowej¹³, która zajmowała się również własnością drobnoszlachecką w ziemi lubelskiej.¹⁴ Wymienieni autorzy opracowali tylko drobne fragmenty własności

[fragment]