Władza nowa analiza społeczna Bertrand Russell [posł. Marek Kądzielski] [2001]

Do końca swoich dni Bertrand Russell pozostał niepoprawnie wiktoriański. Dumny z pochodzenia z jednego z najznakomitszych brytyjskich rodów arystokratycznych, w równym stopniu szczycił się tym, że przez blisko trzydzieści lat był poddanym surowej monarchini, której imię uświetniło nazwę całej epoki. Być prawdziwym wiktorianinem, podkreślał stale Russell w swych autobiograficznych refleksjach, to nie tylko przypadek wynikający z chronologii, lecz także ucieleśnianie określonego zbioru wartości i intelektualnej postawy, które jak sądził, będą godne szacunku i pożądane w każdej innej epoce. Ciesząca się dobrobytem, wyznająca wzniosłe zasady i pewna siebie wiktoriańska Anglia dokonała niezwykłego postępu na dosłownie każdym polu ludzkiej działalności. Rzeczywiście, w dziewiętnastym wieku, jak dowodził Russell, ustrój polityczny przeszedł od oligarchii do demokracji, moralność od barbarzyństwa do uprzejmości, poznanie od przesądów do nauki, a dobrobyt władców rozciągnął się także na poddanych. Przyznawał oczywiście, że nie wszystko stanowiło niczym nie zakłócony postęp, o czym wkrótce sam się przekonał, gdy jego własna uprzywilejowana pozycja społeczna i akademicka zostały znacznie uszczuplone. Niemniej do końca swych dni pozostał przekonany, że wiktoriańska Wielka Brytania była społeczeństwem wielkich dokonań, szczytnych ideałów i powszechnego oświecenia — przewyższając pod względem kultury każdą swą sukcesorkę. Był prawdziwie dumny, że przyszło mu się urodzić w tych właśnie czasach.