Wąsosz 600 lat historii Romuald Borawski [2025]

POCZĄTKI WĄSOSZA
Początki osadnictwa na północnym Mazowszu nierozerwalnie związane są z dokonaniami książąt mazowieckich Janusza I Starszego oraz Władysława I. Panujący w latach 1374–1429 książę Janusz I Starszy prowadził na obszarze ówczesnej ziemi wiskiej intensywną akcję kolonizacyjną zakładając wiele wsi oraz lokując nowe miasta. Zaczął się wówczas także intensywny proces zasiedlania przygranicznych obszarów w dorzeczu rzeki Wissy, które w owym czasie przeważnie porośnięte były puszczą.
W wymienionym okresie powstało ok. 87 wsi, z których większość istnieje do dzisiaj. Ziemię z nadania książęcego otrzymywała drobna szlachta–rycerze, którzy w zamian zobowiązani byli do służby wojskowej dla księcia. Nadawano przeważnie po 10 włók ziemi, a jej odbiorca mógł ją zbyć tylko za zgodą swego pana.
Wśród osadników w zdecydowanej większości przeważała szlachta z północnej i zachodniej części dzielnicy księcia Janusza I, głównie z ziemi ciechanowskiej, różańskiej i zakroczymskiej. Szczególnie wielu osadników przybyło z okolic Przasnysza. Wyjaśnienia tego faktu należy szukać w tym, iż z powiatu przasnyskiego pochodził miernik książęcy Jan z Roman, zwany też Miernikiem lub Geometrą – pierwszy właściciel Wąsosza. W tzw. Metryce Księstwa Mazowieckiego pod datą 1425 r. odnotowano: „Skiejtowsok. W piątek 12 października, w Czarnocinie, przed święta Jadwigi, tego samego roku Pan książę dał Janowi z Roman dwadzieścia włók ziemi na prawie niemieckim nad rzeką Wyssą w Ziemi Wiskiej, gdzie rzeka Skiejtowsok łączy swoje wody z Wyssą, po obu brzegach, z wyłączeniem ciężarów i zobowiązań feudalnych w zamian za wójtostwo w Chrostowie. Obecni byli marszałek Ziemak oraz inni dostojnicy”. Dodatkowo Jan, zwany też Jaszkiem w 1428 roku otrzymał 10 włók nad rzeką Gręską, które książę odebrał niejakiemu Jakubowi z Mamina.
Posiadłość Jana z Roman obejmowała zatem obszar między Wissą i Gręską, wspomniana nazwa Skiejtowsok, to obecnie strumień, który płynie od strony Niećkowa i wpada do Wissy za ulicą Świętojańską. Po raz pierwszy nazwa Wąsosze została natomiast odnotowana w roku 1429 i oznacza miejsce leżące w widłach, czy też u zbiegu dwóch rzek, czyli Wissy i Gręski. W średniowiecznych dokumentach łaciński zapis brzmiał najczęściej: Wasosche, Wansoche, Wansosse, itp.
Jan z Roman był miernikiem księcia Janusza i to właśnie on zajmował się wyznaczaniem włók nad Wissą dla przybyłych osadników. Wiadomo, że był człowiekiem zamożnym. Zajmował się handlem drewnem, o czym [...]
[fragment]