W ziemiańskim dworze codzienność, obyczaje, święta, zabawy aut. Maja Łozińska [2010]

W ziemiańskim dworze to opowieść o życiu codziennym, obyczajach, świętach i zabawach w przedwojennej Polsce. Podporządkowanie konstrukcji książki cyklowi zmieniających się pór roku podkreśla naturalny i nierozerwalny związek z przyrodą wiejskiego życia we dworze, toczącego się wokół prac rolniczych i w rytmie dorocznych świąt.

Książka opowiada o zajęciach ziemiaństwa: dbałości o dom, sprzęty, ziemię i zwierzęta, o przygotowywaniu posiłków i zapasów na zimę, ale także o obyczajach świątecznych, o rozrywkach, balach i wizytach gości, zjazdach familijnych, polowaniach, uprawianych sportach.

Część wykorzystanych w pracy wspomnień i materiałów dotyczy życia w majątkach należących do najzamożniejszej grupy ziemian – arystokracji, którą od przeciętnych obywateli ziemskich odróżniały stan majątkowy, styl życia, międzynarodowe koligacje i koneksje. Jednak często różnice między zamożnym dworem a skromnym pałacem nie były tak oczywiste, a jednych i drugich potomków polskiego rycerstwa i szlachty, pamiętających obowiązującą w dawnej Rzeczypospolitej zasadę, że „szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”, łączył wspólny los „przedsiębiorców rolnych”, związanych sercem i pracą z ziemią, zwierzętami i swoimi wiejskimi siedzibami.

Bogaty materiał źródłowy wykorzystany w pracy pochodzi przede wszystkim z dwóch wyraźnie wyodrębniających się okresów. Pierwszy to czas między zniesieniem pańszczyzny a wybuchem I wojny światowej, drugi to dwudziestolecie międzywojenne. Źródła starsze przytaczane są sporadycznie, dotyczą czasów zgoła odmiennych, w których gospodarka rolna szlacheckich dworów rządziła się jeszcze zasadami typowymi dla epoki feudalnej.

Zmiany, jakie przyniosły ze sobą ustawy uwłaszczeniowe (najwcześniejsza w należącej do Prus Wielkopolsce w 1823 roku, kolejna w Galicji w 1848 roku, wreszcie najpóźniejsza w Królestwie Kongresowym w roku 1864), postawiły właścicieli majątków ziemskich przed niezwykle trudnym zadaniem dostosowania się do zasad rządzących gospodarką kapitalistyczną.

[fragment]