W ogrodzie pamięci Joanna Olczak-Ronikier [2002]

Wiedeńska krew

28 października 1998 roku, we wtorek, w Centrum Kultury Żydowskiej w Krakowie spotkała mnie metafizyczna przygoda. Nieoczekiwanie pojawił się tam na chwilę mój prapradziadek czy też raczej cień jego cienia. Wcześniej w programie Miesiąca Spotkań z Kulturą Żydowską wyczytałam, że tego właśnie dnia o godzinie 18.00 odbędzie się spotkanie z naczelnym rabinem Austrii – Paulem Chaimem Eisenbergiem – pt. Razem z pieśniami wrócić życie. Pobiegłam tam, myśląc sobie: Kto wie? A może?

W spotkaniu jako takim nie było żadnej metafizyki, żadnych objawień teologicznych czy filozoficznych; Paul Chaim, akompaniując sobie na gitarze, przez dwie godziny śpiewał w jidysz znane u nas żydowskie piosenki, w rodzaju As de rebe tanzt... czy Spielt bałatajke, przeplatając śpiew również znanymi anegdotami o pobożnych Żydach, którzy szukali porad u rabina. Mimo to lub może właśnie dlatego wieczór bardzo się podobał. Zgromadzeni na sali klaskali i podśpiewywali do wtóru, a na końcu młodziutka Żydówka z Kazachstanu, siedząca wśród publiczności, wyszła na estradę i także zaśpiewała kilka popularnych piosenek. Potem ludzie powoli zaczęli się rozchodzić, a że i rabin zaczął się zbierać do wyjścia, podeszłam do niego, od razu na wstępie robiąc niewybaczalną gafę, czyli wyciągając rękę przy przedstawianiu się, czego kobieta, w takim wypadku, nigdy, przenigdy robić nie powinna.

– Sto siedemdziesiąt lat temu głównym rabinem gminy żydowskiej w Wiedniu był mój prapradziadek. Nazywał się Lazar Horwitz. Czy istnieje jakakolwiek możliwość, by odszukać jego ślady? – zapytałam. – Horowitz – poprawił mnie. – Co znaczy odszukać ślady? Jego śladów nie trzeba odszukiwać. Jego portret wisi w moim gabinecie nad biurkiem. To bardzo znana postać, światły człowiek, jeden z naszych największych rabinów. Wsławił się zmianą rytualnych przepisów obowiązujących przy obrzezaniu; mimo sprzeciwów ortodoksyjnych Żydów nakazał tamowanie krwi gąbką zamiast wysysania jej z ranki przez dokonujących zabiegów mohelów, co powodowało często śmiertelne infekcje wśród niemowląt. Zaraz po powrocie do Wiednia każę zrobić fotografię tego portretu. Przyślę ją na pewno. Proszę mi dać swój adres.

I choć fotografii nie przysłał, wskrzesił ledwo istniejącą we wspomnieniach postać, która, im więcej znajdowałam o niej informacji, tym bardziej stawała się wyrazista.

[fragment]