Uffizi Historia i zbiory Wprowadzenie Annamaria Petrioli Tofani [1995]

Wstęp.

Pierwsze wydanie niniejszej książki ukazało się w 1983 roku, za dyrekcji Luciana Bertiego. Jego życzeniem było, aby publikację przygotował zespół uczonych pracujących w Uffizi lub, jak Argan, Bacci i Meloni, związanych z muzeum długotrwałą współpracą.

W rezultacie powstało zupełnie nowe dzieło z zakresu historii sztuki i krytyki artystycznej, którego autorzy łączą dyscyplinę badawczą z praktyczną, codzienną znajomością przedmiotu. Nie miał to być ani przewodnik dla zwiedzających, ani też katalog naukowy dla specjalistów, lecz monografia najpełniej ukazująca różnorodność Uffizi: budowlę, zbiory sztuki starożytnej, kolekcję obrazów, rzeźb i arrasów, gabinet rysunków i rycin, bibliotekę wreszcie — słowem, obraz instytucji, która po czterech wiekach istnienia postrzegana jest dzisiaj jako jedno z najważniejszych miejsc w dziejach kolekcjonerstwa i muzealnictwa.

Książka nic nie straciła na wartości i można by ją wznowić bez najmniejszych korekt, gdyby nie okazja do przedstawienia zmian, jakie zachodzą w każdym organizmie, a widoczne są także w Uffizi, którymi od 1987 roku kieruje niżej podpisana następczyni Bertiego. Zmian tak samo pozytywnych jak i negatywnych. W tym pierwszym przypadku trzeba wymienić nowe nabytki i odkrycia, w drugim straty spowodowane rozmaitymi względami, czasem wynikające z badań (inna atrybucja w rezultacie analizy autentyczności), kiedy indziej z przyczyn konserwatorskich czy jeszcze innych.

Poważne wzbogacenie kolekcji przypada na rok 1989 dzięki przekazaniu nam blisko stu obrazów i rzeźb dawnych mistrzów, stanowiących część dzieł skradzionych lub nielegalnie wywiezionych w czasie ostatniej wojny, a odzyskanych dla dziedzictwa narodowego dzięki iście policyjnym zdolnościom Rudolfa Siviero. Nie wszystkie zostały już wystawione; wśród eksponowanych wymieńmy arcydzieła tej miary co Madonna dell’Umiltà Masolina, tzw. Madonna del Solletico Masaccia, piękny portret Memlinga, sławna Leda leonardowska w stylu, pochodząca z kolekcji Spiridiona, czy Scena mitologiczna z Wenus i Marsem Veronesa.

Cenne dzieła trudno wszakże dostrzec wśród zakupów, co wynika ze znanych powszechnie trudności natury organizacyjno-biurokratycznej, stanowiących poważną barierę dla konsekwentnej polityki w tej dziedzinie.

Ważne nabytki, zwłaszcza z zakresu sztuki XX wieku, pochodzą głównie z darów: są to autoportrety artystów oraz grafika; tu warto wspomnieć o zapisie na rzecz muzeum Eliki i Luce, córek Giacoma Balla, z 1992 roku.

Prawdziwie nowe nabytki zawdzięczają Uffizi pracy badawczej pracowników merytorycznych poszczególnych działów, którzy w magazynach potrafili odnaleźć dzieła najwartościowsze artystycznie. Po konserwacji mogły one trafić do stałego obiegu ekspozycyjnego: np. Szlachcic w czerni, zdaniem Antonia Natali dzieło Rossa Fiorentina; Portret malarza Giovanniego Sorbi, gdzie w anonimowym jakoby dziele Caterina Caneva dostrzegła niedawno jeden z najważniejszych przykładów twórczości Giuseppe Marii Crespiego; wymieńmy wreszcie okazały Ołtarz św. Ambrożego, który po oczyszczeniu został uznany już nie za dzieło warsztatu Botticellego, lecz jego samego.

Trzeba dodać, że właśnie konserwacja przyniosła największe efekty w ostatnich latach, stąd istotne zmiany w materiale ilustracyjnym niniejszej książki. Nie sposób wymienić wszystkie pozycje, a jest ich około pięćdziesięciu; w każdym razie obrazy i rzeźby, których walor estetyczny pomniejszyło zniszczenie, mogły powrócić do należytego stanu. Najbardziej znaczące przedsięwzięcia konserwatorskie ostatnich lat dotyczą dzieł najwyższej rangi, mam tu na myśli Madonny Duccia, Giotta i Cimabuego.