Tkanina polska redakcja Piwocki Ksawery [1959]

WSTĘP

Książka, którą obecnie oddajemy do rąk czytelników, ma za zadanie zaznajomić swoich i obcych ze zdobyczami polskimi w zakresie dziedziny sztuki tzw. stosowanej, która u nas osiągnęła najwyższy poziom, zdobywając własny wyraz plastyczny, własny styl. Rozwój tkaniny artystycznej w Polsce XX wieku ilustrują starannie dobrane reprodukcje możliwie wszystkich najwybitniejszych prac licznych artystów, jacy poświęcili tej dziedzinie sztuki swą wiedzę i talent. Orientują one w kierunku, w jakim szły poszukiwania własnej formy narodowej naszego tkactwa artystycznego we wszystkich jego odgałęzieniach technicznych — poza tkaniną drukowaną czy malowaną, której będzie poświęcona oddzielna publikacja, a która warsztatowo nie wiąże się bezpośrednio z właściwym procederem tkackim. Poszukiwania, o których wspomniałem, wyszły zarówno od warsztatowych i formalnych tradycji naszego tkactwa ludowego, żywego po dziś dzień w licznych regionach Polski, jak i z prób czerpania inspiracji z dawnych, głównie osiemnastowiecznych manufaktur polskiej tkaniny luksusowej i artystycznej. Toteż zespół reprodukcji tkaniny współczesnej poprzedza w naszej publikacji retrospektywny pokaz kobierców, tkanin, pasów staropolskich oraz liczne przykłady tkanin ludowych z XIX wieku i współczesnych. W ten sposób umożliwiamy czytelnikom przy przeglądaniu ilustracji zorientowanie się, ile nasza współczesna tkanina zawdzięcza narodowym tradycjom polskiej sztuki, w jakim stopniu z nich wyrasta, jakie były techniczne i formalne przesłanki jej powstania.

Teksty, jakimi poprzedzamy nasze wydawnictwo, rozpoczynamy od zwięzłej historii naszego tkactwa, ze szczególnym uwzględnieniem jego właściwości różniących je od inspiracji sztuki zachodniej i wschodniej. Splot tych krzyżujących się wzajemnie wpływów umiało nasze dawne tkactwo nanizać na osnowę rodzimych tradycji sięgających jeszcze prapolskich czasów. Bacznemu też oku nie może ujść ludowe podglebie naszej dawnej sztuki tkackiej nawet w manufakturach magnackich, których wyroby miały służyć wyłącznie luksusowym potrzebom wielmożów i szlachty. W dywanach wiązanych na wzór perskich czy tureckich natrafiamy niespodziewanie na motywy znane dobrze z ornamentyki ludowych czy półludowych dzieł różnych gałęzi sztuki zdobniczej w Polsce; kobierce, arrasy, gobeliny, tkane na dworze królewskim czy po magnackich manufakturach, zarówno w technice jak i w zdobnictwie nawiązują do procederów ludowego kilimu lub je przypominają, co stwarza nie znane gdzie indziej przejścia między szpalerami wzorowanymi na francuskich czy belgijskich a kilimem tkanym w chacie wiejskiej. Nawet do złotolitych materii, do pasów szlacheckich wdzierają się motywy ludowe, wykwitające na warsztacie pod rękami pańszczyźnianych tkaczy i tkaczek w magnackich manufakturach.

Szczególną wagę posiada następny artykuł o tkactwie ludowym w Polsce, będący pierwszą syntetyczną próbą ujęcia tego tematu. Celem omawianej rozprawki jest ukazanie poszczególnych gałęzi ludowego tkactwa od strony technicznych i ornamentalnych czy kompozycyjnych jego zróżnicowań, jak również zorientowanie czytelnika w topograficznym rozmieszczeniu ośrodków tkackich w naszym kraju. Sztuka ludowa stoi u kolebki [...]

[fragment]