Teofila z Jabłonowskich Sapieżyna (1742-1816) życie prywatne i działalność publiczna Angelika Blinda [2023]

Wstęp

Początek ery nowożytnej przyniósł Europie ważne zmiany społeczno-gospodarcze. Dotyczyło to również świata kobiet, w którym coraz częściej do głosu dochodziły jednostki niepospolite, odznaczające się aktywnością polityczną, gospodarczą czy kulturalną. Najczęściej były to kobiety wywodzące się ze sfer magnackich albo zamożnej szlachty i to one niejednokrotnie odważnie wkraczały w życie publiczne, kreowały politykę matrymonialną, budowały własne zaplecze klientalne, rozwijały i modernizowały swoje majątki, były mecenasami kultury i sztuki¹. Nie oznacza to jednak, że wszystkie kobiety angażowały się w życie pozarodzinne, nawet jeśli miały takie możliwości. Oprócz odpowiedniego pochodzenia, koligacji rodzinnych oraz zaplecza finansowego bardzo ważne były również cechy charakteru, takie jak ambicja, zręczność czy umiejętność pozyskiwania sojuszników.

Maria Bogucka wskazywała, że w ciągu XVI-XVIII w. zmieniła się pozycja kobiet w Rzeczypospolitej, która była jednym z państw – obok Anglii, Niderlandów, Węgier czy Czech – z przeważającym typem małżeństwa „partnerskiego” o dość silnej pozycji żony, zwłaszcza gdy została ona matką². Chociaż wiele ograniczeń w dalszym ciągu generowała ich pozycja prawna i patriarchalny model stosunków społeczno-rodzinnych (zależność od małżonka, także ekonomiczna, czy brak praw politycznych), to w omawianym czasie stały się one bardziej samodzielne, zaznaczając swój udział w życiu gospodarczym, kulturalnym oraz politycznym. Słusznie Jolita Sarcevičienė skonstatowała, że „wiele mówi się o obowiązujących w społeczeństwie zasadach patriarchalnych, o ograniczoności praw kobiet, krytycznym poglądzie na niestałą naturę kobiet oraz ich obowiązku posłuszeństwa, jednak nie należy mylić tych założeń ze zdolnościami samych kobiet do osiągania swoich celów”³.

[fragment]