Tatry śladami pierwszych turystów i fotografów w zdjęciach archiwalnych znamienitych autorów, a także ukazane fotografiami i tekstem przez Jarka Majchera [2014]

Śladami pierwszych turystów

czyli porównawczy zapis fotograficzny

Książka jest impresją o przemijaniu, porównaniem przeszłości odległej i tej nieco bliższej z teraźniejszością. Ukazuje Tatry takie, jakimi widzieli je odkrywcy i dawni turyści, podążający za wskazówkami pierwszych przewodników, drukowanych w XIX wieku. Wtedy też w Tatry wyruszyło kilkunastu fotografów. Wykonali pionierską pracę dokumentacyjną i artystyczną. Wielu z nich było absolwentami akademii sztuk pięknych. Zamiast płótna i farb wybrali najnowocześniejszą wtedy – choć niedoskonałą – technikę fotograficzną, by przedstawić szerokiej publiczności widoki Tatr „zdjęte z natury”. Ich ujęcia były popularyzowane poprzez rysunki, które z kolei były formą wyjściową do matryc drukarskich w czasopismach i wydawnictwach. Wiele zdjęć przetrwało podróż w czasie tylko w postaci wydruków lub jedynie opisów w cytowanych wspomnieniach z tatrzańskich eskapad.

Archiwalne zdjęcia z lat 1859–1939 zostały tak dobrane, by można było wychwycić różnice i podobieństwa (mimo upływu lat) do dzisiejszego pejzażu Tatr. Współczesne fotografie górskie są w albumie materiałem porównawczym dla starych zdjęć i jednocześnie autorską wizją Tatr, realizowaną od 1985 roku. Stąd obecność fotogramów wykonanych przez autora techniką kolorowanej odbitki bromowej lub sepiowanej, a także fotografii w podczerwieni, ukazującej świat gór w zupełnie nowej szacie półtonów (np. biała roślinność i czarne niebo).

Album ukazuje najpopularniejsze ścieżki, jakimi chodzili pierwsi turyści. Przypomina, że mieszczanie, kamienicznicy, właściciele ziemscy, artyści, naukowcy, księża, studenci i taternicy wchodzili na szczyty, prowadzeni przez góralskich przewodników, którzy dobrze znali drogę! Komu więc tak naprawdę należy się laur zdobywcy?

Tatry ukazują się naszym oczom coraz to w innej odsłonie. Zmienia się światło, układ chmur, na polanach wyrasta las, gdzie indziej drzewa przegrywają walkę z ludzką cywilizacją, wiatrem i owadami. Mimo tych zmian często okazuje się, że historyczny opis danego miejsca i zapis wrażeń dawnych turystów sprzed 140 lat idealnie pasuje do widoku współczesnego.

Czas, przemijanie, narodziny nowego widoku lub obyczaju (pierwsi turyści nie wchodzili na Giewont, bo ładniejszy dla nich widok był z Czerwonych Wierchów)... Ileż musiało się zmienić, by znów wszystko wyglądało jak dawniej? Aby to sprawdzić, wystarczy porównać stare, nowe i najnowsze zdjęcia. Na tym polega magia fotografii – pozwala podróżować w czasie. Przecież Karłowicz z Klimkiem Bachledą wciąż wspinają się na Pośrednią Grań...

[fragment]