System socyologii Ludwik Gumplowicz [1887]

PRZEDMOWA.

Poglądy, rozwinięte w niniejszém dziele, kiełkowały w umyśle moim już przed dwudziestu ośmiu laty, kiedy słuchając wykładów romanisty Demeliusa na ławach uniwersytetu jagiellońskiego, skład i powstanie społeczeństwa rzymskiego porównywałem w duchu ze składem i powstaniem społeczeństwa naszego. Od tego czasu myśl, że różnorodność żywiołów społecznych narodu nie jest może przypadkowością, ale wynikiem ogólnego prawa społecznego nie dawała mi spokoju; zajęty nią byłem bezustannie wszędzie i zawsze, a w życiu i w dziejach śledziłem jéj przejawy. To też już w pierwszéj większéj pracy mojéj naukowéj „O woli ostatniéj w rozwoju dziejowym i umiejętnym.“ (Kraków 1864) przebija ona wyraźnie przy traktowaniu prawa spadkowego polskiego (str. 51). W następnéj pracy: „Prawodawstwo polskie względem żydów.“ (Kraków 1867) wpatrywałem się już tylko w stosunek wzajemny różnorodnych żywiołów społeczeństwa polskiego i rozważałem odrębne każdego z nich stanowisko, o ile ono odbiło się w prawodawstwie.

Przeszedłszy potem z pola teoryi na pole dziennikarstwa, przez lat kilka miałem sposobność przypatrywania się z bliska namiętnéj grze walk społecznych, których gwałtowne ruchy i prądy odnosiłem zawsze do teoryi, zapuszczającéj coraz głębsze korzenie w umyśle moim, badając uważnie, o ile każdy szczegół tych walk i ogólny ich rozwój teoryi téj jest wyrazem i stwierdzeniem, o ile z nią licuje lub nie. Uwolniwszy się od żmudnéj a dla teoretyka zabijającéj pracy dziennikarskiéj, która dla mnie jednak była pod niejednym względem praktyczną szkołą polityki, rozwinąłem pierwszy szkic teoryi mojéj w małéj broszurze po niemiecku napisanéj („Rasse und Staat,“ Wien 1875). Napisałem ją po niemiecku, chcąc usłyszeć bezstronną krytykę zagranicy. To też krytyka ta utwierdziła mnie w przekonaniu o prawdziwości mojéj teoryi, choć uznać musiałem czyniony mi przez uczonych niemieckich zarzut dyletantyzmu i braku „aparatu uczonego.“ Przeniósłszy się wtedy do Gracu, zabrałem się do dalszéj pracy i zacząłem w dziełach, po niemiecku ogłaszanych, rozwijać poglądy moje, zagłębiać je coraz więcéj i popierać gromadzonym zewsząd „aparatem uczonym.“ Tak wydałem w ostatnich 10-ciu latach szereg następujących dzieł: Philosophisches Staatsrecht (Wien, Manz, 1877), Das Recht der Nationalitäten und Sprachen in Oesterreich-Ungarn (Innsbruck, Wagner, 1879), Rechtsstaat und Socialismus (Innsbruck, 1881), Verwaltungslehre (Innsbruck, 1882), Der Rassenkampf (Innsbruck, 1883), nareszcie Grundriss der Sociologie (Wien, Manz 1883). Przedstawione w dziełach tych myśli i zapatrywania na społeczeństwo i państwo sprzeciwiały się panującym w Niemczech teoryom.