Stefan Batory Karol Olejnik [2013]

W historii Węgier napotkać można wiele znaczących postaci, które w szczególny sposób zapisały się w dziejach tego narodu i państwa. Niektóre z nich znajdziemy również na kartach historii Polski. Wymieńmy choćby Elżbietę, córkę Władysława Łokietka a matkę węgierskiego monarchy Ludwika, który nie bez powodu uzyskał nad Dunajem miano „Wielki”, a nad Wisłą jest znany jako Ludwik Węgierski. Wspomnieć należy córkę tegoż króla Ludwika św. Jadwigę, która poprzez małżeństwo z Jagiełłą przesądziła o losach nie tylko Polski, ale i Litwy. W kolejności przypomnimy młodszego syna Władysława Jagiełły, panującego w Budzie Władysława III zwanego Warneńczykiem. Nie można zapomnieć o panowaniu nad Dunajem tragicznego Jagiellończyka, który poległ w bitwie z Turkami pod Mohaczem. Podobnie trzeba przywołać Izabelę Jagiellonkę, siostrę przyszłej żony tytułowego bohatera tej książki i siostrę ostatniego Jagiellona. Przeskakując kilka stuleci, wskażemy na generała Józefa Bema, który w XIX w. na czele armii węgierskiej walczył z rosyjską nawałą, usiłującą przez karpackie przełęcze zalać kolejne połacie Europy.

Wyjąwszy dzielnego generała, w każdym z uprzednio wymienionych przypadków przyczyny, dla których losy Polski i Węgier na pewien czas się splatały, były rezultatem politycznych kalkulacji. Tak było, gdy Łokietek w silnym państwie Madziarów szukał przeciwwagi dla zagrożenia ze strony Czech, podobnie gdy w Budzie dwukrotnie (w XV i XVI w.) pod rządami przedstawiciela potężnych Jagiellonów panowie węgierscy dążyli do zneutralizowania nacisków ze strony Habsburgów. Dodajmy, że tego rodzaju zabiegi polegające na stosowaniu rozmaitych powiązań dynastycznych dla ratowania swoich interesów były powszechnie stosowane.

Regułą było, że strona politycznie słabsza szukała wsparcia u silniejszego koalicjanta. Zasadzie tej, przynajmniej na pierwszy rzut oka, zdaje się wymykać sytuacja, która ma stanowić osnowę niniejszych rozważań, gdy na tronie Jagiellonów zasiadł kolejny przybysz znad Dunaju – Stefan Batory. Pobieżna nawet znajomość historii Rzeczpospolitej każe nam postrzegać II połowę XVI w.

[fragment]