Spółdzielczość Zarys ideologji Stanisław Thugutt [Bibljoteka Spółdzielcza / 1934]

"Książka niniejsza jest próbą wspólnego wraz z czytelnikiem przemyślenia zasadniczych zagadnień, składających się na ideologję spółdzielczą. Nie zajmuję się w niej szczegółowym opisem obecnego stanu światowego ruchu spółdzielczego, rzucając jedynie gdzieniegdzie kilka cyfr dla zilustrowania stawianych tez. To zadanie spełnił opracowany przed paru laty przez Towarzystwo Kooperatystów i wydany przez Spółdzielczy Instytut Naukowy ,informator Spółdzielczy". Nie ma też moja praca charakteru instrukcyjnego; nie poucza działaczy spółdzielczych, jak i w ja-kich warunkach prawnych i materjalnych pracować należy, chcąc założyć spółdzielnię ;a potem doprowadzić ją do rozkwitu; ta niezmiernie potrzebna książka -- jest już, o Trti wiadomo, opracowywana przez kogo innego. Zadanie, jakie sobie postawiłem, jest znacznie węższe, dotyczy ono wyłącznie tych ogólnych zagadnień, bez (których rozstrzygnięcia i ustalenia trudno byłoby dać sobie odpowiedź, po co my to wszystko robimy, do czego zdążamy w swej pracy i dalszemiejsce i czy cele, jakie sobie stawiamy, nie są zbliżone do celów ruchów pokrewnych. Z tych zagadnień, z dyskusyj nad niemi, nietylko z nędzy, bez-silnej póki jest bierną, zrodził się ruch spółdzielczy. Wydaje mi się, iż są one dzisiaj odsunięte na plan nieco zbyt daleki, zainteresowanie niemi osłabło, ustępując poświęcaniu lwiej części energji usprawnieniu ruchu pod względem materialnym. Nie może być Żadnego sporu dla ustalenia wyższości strony materjalnej nad moralną czy odwrotnie —moralnej nad materjalną w ruchu spółdzielczym. Obie są równe; bez żadnej z nich nie można sobie wyobrażać spółdzielczości żywej, zdolnej do roz" [...]