Śląsk i Czechy wspólne drogi sztuki, materiały konferencji dedykowanej profesorowi Janowi Wrabecowi [red. Mateusz Kapustka, Andrzej Kozieł, Piotr Oszczanowski] [2007]

WPROWADZENIE

Średniowieczne obrazy i rzeźby z terenu Śląska decydowały i decydują o randze i znaczeniu zbiorów sztuki dawnej Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Jest to nie tylko jedna z najlepszych kolekcji tego muzeum, ale ma ona również wartość unikalną w skali szerszej – krajowej i zagranicznej. Ma wartość jako całość, jako kolekcja właśnie, mimo braku wielu dzieł wybitnych (zabranych z Wrocławia do Warszawy po roku 1945), mimo poważnych luk w stosunku do gotyckiej sztuki regionu. To, że mankamenty te nie zdegradowały kolekcji do roli lokalnej ciekawostki, zawdzięczać należy przede wszystkim bogactwu sztuki tego terenu, ale także fachowej, energicznej, pod każdym względem znakomitej działalności pracowników muzeum wrocławskiego. Zarówno tych, którzy w roku 1946 podjęli decyzję o stworzeniu nowego zespołu muzealnego dzieł średniowiecznych, jak i tych, którzy w latach następnych i obecnie zespół ten systematycznie powiększają, opracowują, udostępniają i popularyzują. Bezpośrednią konsekwencją pierwszej decyzji było otwarcie już w roku 1948 stałej galerii sztuki średniowiecznej, która inaugurowała – wspólnie z wystawą archeologiczną i prezentacją dawnego malarstwa polskiego – działalność muzeum. W galerii znalazły się głównie obiekty uratowane ze zniszczeń wojennych i zabezpieczone w składnicach muzealnych. Uzupełnione potem depozytami z innych muzeów, parafii, stosunkowo rzadkimi zakupami od właścicieli prywatnych, pozwoliły z czasem na taką organizację wystawy stałej, że w sposób szeroki informuje ona o charakterze śląskiej sztuki średniowiecznej – o jej bardzo specyficznym wyrazie, motywach ikonograficznych typowych tylko dla tego terenu. Położenie Śląska, jego historia zadecydowały o wielostronnych związkach sztuki tu tworzonej z innymi ośrodkami europejskimi. Wpływ mistrzów i warsztatów czeskich, nadreńskich, niderlandzkich w różnych okresach średniowiecza określał typ i charakter przedstawień artystycznych. Wtedy i przez kilka następnych wieków Śląsk był otwarty na południe, zachód, północ, wschód. Był między. Naśladował, adaptował cudze wzory, ale także kreował własne wartości, które wspólnie z rozwiązaniami przyjętymi z zewnątrz przekazywał dalej. Nie tylko z racji położenia geograficznego należał do Europy Środkowej – należał do niej w sposób pełny, jego kultura była integralną częścią tych ziem. Efektem tej sytuacji stały się między innymi rzeźby i obrazy kultowe o wspomnianych tu cechach, dzieła o wysokim poziomie artystycznym, których znaczenie zweryfikował i potwierdził czas, które teraz, z perspektywy wieków zyskały także dodatkowy aspekt: są kolejnym przykładem na to, że prawdziwe wartości powstają i rozwijają się tylko wtedy, kiedy istnieje możliwość konfrontacji idei, swobodny przepływ informacji. Późniejsze dzieje Śląska, między innymi ograniczenie jego samodzielności w wieku XIX, dostarczyły dowodów odwrotnych. Także w sztuce.

[fragment]