Siła bezsilnych historia Komitetu Obrony Robotników Jan Skórzyński [2012]

Wstęp

Opór społeczny przeciwko komunizmowi trwał w Polsce – w różnych formach – przez niemal całe peerelowskie półwiecze. Partyzantka w pierwszych latach powojennych, robotnicze strajki i demonstracje, chłopski bunt przeciw kolektywizacji, obrona praw katolików i niezależności Kościoła, protesty studentów i intelektualistów – wszystko to tępiło totalitarne ostrze systemu, nie pozwalając PZPR na podporządkowanie całego życia społecznego. Był to jednak opór rozproszony, nietworzący politycznej alternatywy. Rządy komunistyczne niszczyły taką alternatywę w zarodku, wsparte na zasadzie potrójnego monopolu – organizacji, informacji i politycznej reprezentacji. Działalność Komitetu Obrony Robotników – grupy opozycyjnej, która otwarcie sprzeciwiła się komunistycznej dyktaturze – ów monopol przekreśliła. W drugiej połowie lat 70. narodził się ruch, który występując jako Komitet Samoobrony Społecznej „KOR” podważył roszczenia PZPR do reprezentacji interesów narodowych, wszechwładzy monopartii przeciwstawił ideę samoorganizacji, a zmasowanej propagandzie – wolne słowo poza zasięgiem cenzury.

Niedługie, ale bogate w wydarzenia i propozycje programowe dzieje KOR są wciąż niezbyt dobrze znane. Tymczasem historia garstki niepokornych inteligentów, którzy w zniewolonym kraju odważyli się żyć jak ludzie wolni, może być dla nas ważna i dziś. Stanowi lekcję postawy, która sprawy publiczne przedkłada nad wygodę i prywatności, a ideowe różnice podporządkowuje wspólnocie wartości i celów podstawowych. Dzieliło ich wiele – historyczne generacje, polityczne rodowody i wizje przyszłości, łączyło jednak przekonanie, że najlepszym sposobem walki z dyktaturą jest społeczna solidarność i budowa niezależnych instytucji: podziemnych pism i wydawnictw, komitetów samoobrony [...]

[fragment]