Rzut oka na północne stoki Karpat (prelekcyje) Wincenty Pol wstęp i przypisy Stanisław Kryciński [2015]

W góry! W góry, miły bracie! Tam swoboda czeka na Cię. Te słowa Wincentego Pola, pochodzące z jego „Pieśni o ziemi naszej” zachęcały kolejne roczniki do turystycznych wędrówek po górskich ostępach. W moim pokoleniu, którego młodość, pełna turystycznych wrażeń, przypadała na lata 70. i 80. XX w. były one powszechnie znane, choć nie każdy kto je powtarzał znał ich autora, bądź wiedział z jakiego poematu pochodzą. W ogóle nasza wiedza o Wincentym Polu była niewielka. Z lekcji języka polskiego wiedzieliśmy że był poetą, ale nie tej miary co Mickiewicz, Słowacki czy Norwid. O innych jego zasługach nie wspominano. A przecież był Pol znakomitym geografem, który badając kolejne krainy dokumentował nie tylko cechy fizyczne ziem, po których podróżował, ale również cechy ludu, który je zamieszkiwał. Szybko odkrył ścisły związek ukształtowania gór ze strojem, zwyczajami, zajęciami czy budownictwem ich mieszkańców. Opisując lud odwiedzanych krain tworzył zręby etnografii. Będąc doskonałym obserwatorem, intuicyjnie wyczuwał zjawiska, które później dokładniej opisywali badacze wyposażeni już w dużo precyzyjniejszy aparat naukowy. Popełniał przy tym różne błędy, ale od nich nie jest wolna żadna ludzka aktywność. Prócz wrodzonego talentu do prowadzenia badań naukowych sprzyjał mu także czas, w którym przyszło mu działać. Lata 30. i 40. XIX w. to okres, w którym feudalne stosunki na wsi niewiele się różniły od tych panujących w czasach I Rzeczypospolitej. Uwłaszczenie chłopów galicyjskich w 1848 r. też nie wprowadziło od razu radykalnych zmian w ich życiu. Dlatego też kontynuując badania w latach 50. XIX w. nadal miał możność stykania się z realiami dawnej wsi.

[fragment]