Rewizja umowy społecznej Wacław Makowski [1933]

ZADANIE ŻYWEGO POKOLENIA

Wiosną r. 1916 mówiłem do prawnictwa polskiego: „Zadaniem prawników polskich jest dziś stworzyć prawo państwowe polskie odnowa, na powszechnem pragnieniu narodu oparte”.

Jakkolwiek zastrzegałem zaraz, że „nie jest to zadanie łatwe, niejednej mądrości musimy się nauczyć, niejedną ustawę stosować i odrzucić”, to jednak zarówno ja, jak i moi słuchacze, wyobrażaliśmy sobie pracę, która nas czekała, o wiele prościej, niźli to miało być w rzeczywistości.

Istotnie. Przychodziła chwila, w której zamiast rozpraszać nabytą wiedzę na rzeczy błahe lub obce, mogliśmy użyć jej na rzecz najważniejszą i najwznioślejszą dla prawnika, na organizację własnego państwa. Cóż prostszego? Umieliśmy przecież na pamięć wszystkie formuły klasyczne współczesnej rzeczypospolitej demokratycznej. Zgłębiliśmy zasady francuskiego prawa konstytucyjnego od czasów wielkiej rewolucji.

Wiedzieliśmy, że treścią państwa jest prawo i władza, źródłem ich — nieprzedawniona, niezbywalna i niepodzielna suwerenność ludu, że lud wykonywa to podstawowe prawo zwierzchnictwa zapomocą podzielonych władz: ustawodawczej, wykonawczej i sądowej, i t. d. i t. d. Nauczyliśmy się tego wszystkiego i wielu jeszcze podstawowych prawd z mądrych ksiąg francuskich, niemieckich i innych, poznaliśmy mechanizm życia prawno-państwowego — tak się nam przynajmniej zdawało.

Wkrótce zaczęła się ta praca naprawdę. W r. 1917 organizacja podstaw sądownictwa, w r. 1919 — pierwszy sejm konstytucyjny, t. zw. „mała konstytucja”, początek odrodzonego ustawodawstwa polskiego w różnych dziedzinach, coraz rozmaitsze problematy gospodarcze, społeczne, wymagające rozstrzygnięć i sformułowań prawnych, refleksy rewolucji rosyjskiej, wojna z Rosją, konstytucja marcowa 1921 r., piętrzące się zagadnienia międzynarodowe, unifikacja złączonych dzielnic, kolizje prawne; katastrofy ekonomiczne, próba ogniowa trwałości naprędce improwizowanych urządzeń i praw, defilada zmieniających się rządów, maj 1926 r. i reforma konstytucji marcowej. To wszystko na tle wydarzeń w dziedzinie życia politycznego całego świata, gdzie równocześnie dokonywały się głębokie przeobrażenia, wyrastały nowe problematy, dla których nie było prostego rozwiązania w dawnych formułach, — znanych nam zresztą teoretycznie.