Religie ludzkości Michel Malherbe [1995]

Nie ma nic bardziej ryzykownego niż przytaczanie liczb w dziedzinie religii, jest to bowiem z natury rzeczy sprawa osobistego sumienia. Gdyby nawet każdemu człowiekowi można było postawić niezwykle proste pytanie: „Jaka jest pańska religia?”, to znaleźliby się zarówno niewierzący, którzy pod społecznym naciskiem deklarowaliby się jako wierzący, jak i ich przeciwieństwo – na przykład pod oficjalnie ateistycznymi rządami.

Nie powołując się na zdanie Stalina – „Papież? Ile ma on dywizji?” – trzeba przyznać, że można policzyć oddziały wojska, ale nie można ocenić liczby wierzących.

Czy w ogóle ma sens zaliczanie do chrześcijan wszystkich ochrzczonych, jeżeli wielu z nich spotyka się z Kościołem, przez który zostali zarejestrowani, jedynie z okazji ceremonii pogrzebowej? Ale ta trwająca całe życie nieobecność praktyki możliwa jest tylko w systemie, który na nią pozwala funkcjonującym w nim osobom. Nigdy nie znajdziemy Saudyjczyka przyznającego się, że nie jest muzułmaninem, podczas gdy w Arabii, podobnie jak gdzie indziej, istnieje – być może mniejsza niż gdzie indziej – nie dająca się jednak zlekceważyć liczba obojętnych osób, które nie przestrzegają ściśle Koranu, o ile tylko uda im się z tym ukryć przed ludzkimi językami.

Ponadto jeżeli w Europie odpowiedź dotycząca przynależności do jakiejś religii jest przeważnie prosta i jednoznaczna, to na przykład w Japonii odpowiedź najczęściej sprowadzi się do stwierdzenia, że jest się zwolennikiem dwóch, trzech lub czterech religii. Japończyk będzie wykonywał praktyki sintoistyczne z okazji narodzin, praktyki buddyjstyczne z okazji uroczystości pogrzebowych, często pójdzie za wskazaniami konfucjanizmu i nie odrzuci chrześcijaństwa, uzna bowiem Biblię za bestseller duchowości. Podobnie Ameryka Łacińska, niemal całkowicie ochrzczona zgodnie z religią chrześcijańską, najczęściej katolicką, zachowuje wśród swej indiańskiej i czarnej ludności obrzędy typu animistycznego. 

[fragment]