Pułkownik Czesław Mączyński 1881-1935 obrońca Lwowa i polityk Drugiej Rzeczypospolitej Jacek Miliński [2004]

W dziejach Polski listopad 1918 r. zapoczątkował ponad dwuletni okres zmagań o wytyczenie granic kraju. To bez wątpienia najcięższe lata Drugiej Rzeczypospolitej. Utrzymanie z trudem wywalczonej niepodległości nie było zadaniem prostym, do tego należy dodać prace związane z konsolidacją wewnętrzną, zorganizowaniem władz centralnych i innych struktur państwowych. Szczególna rola w tych wydarzeniach przypadła tworzonemu niemal od podstaw wojsku.

Gdyby zestawić tableau z podobiznami dowódców wojskowych, którzy wywarli wpływ na kształt terytorialny odrodzonego państwa, nie zabrakłoby wśród oficerskich fotografii wizerunku płk. Czesława Mączyńskiego. Na karty historii Polski wkroczył w listopadzie 1918 r. w roli dowódcy Obrony Lwowa. W wojnie polsko-ukraińskiej brał udział do lipca 1919 r. Nie zabrakło go również w szeregach 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej broniącej Kresów Północno-Wschodnich. W 1920 r. ponownie stanął na czele Obrońców Lwowa, tym razem w Małopolskich Oddziałach Armii Ochotniczej strzegących Małopolski Wschodniej przed nawałą bolszewicką. Wojnę o granice Drugiej Rzeczypospolitej zakończył w stopniu pułkownika, z pięknie zapisaną kartą żołnierza oraz Orderem Wojennym Virtuti Militari klasy V i czterema Krzyżami Walecznych. W 1933 r. Mączyński jako jeden z 1817 zasłużonych został odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Mimo tych zasług jest to postać właściwie nieznana, zapomniana przez współczesnych, niemająca również szczęścia u historyków. Historiografia międzywojenna poświęciła mu niewiele miejsca. Kilka zaledwie biogramów¹ (m.in. w opracowaniach: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1927, Obrona Lwowa, Encyklopedia wojskowa), artykuły w lwowskiej prasie w związku ze śmiercią², a także trzy lata później w nadzwyczajnym wydaniu „Pobudki” i w „Słowie Narodowym”³ – to nieliczne zapiski poświęcone osobie pułkownika, jakie pojawiły się w dwudziestoleciu międzywojennym. [...]

[fragment]