Polscy ziemianie szkice o losach i dziedzictwie Agnieszka Łuczak [2020]

Wprowadzenie. (Nie)pamięć i destrukcja

W czteropiętrowej, typowej dla Londynu wiktoriańskiej kamienicy z przedsionkiem i kolumnami przy Princes Gate 55 mieści się Ognisko Polskie, instytucja o charakterze polskiego klubu towarzyskiego. Ten klub z restauracją i barem należy obecnie do bardzo popularnych, a nawet modnych w Londynie – przede wszystkim dzięki niezwykłym umiejętnościom szefa kuchni, serwującego zręcznie zmodyfikowane znane dania polskie. Miejsce to stanowiło centrum życia społecznego, kulturalnego i towarzyskiego emigracji niepodległościowej, zaś gen. Władysław Anders miał w restauracji swój stolik.

Kiedy w marcu 2018 roku prezentowaliśmy w Ognisku Polskim wystawę Instytutu Pamięci Narodowej i Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego „Europa w rodzinie. Ziemiaństwo polskie w XX wieku”, pewne zdarzenie zainspirowało mnie do napisania tej książki. Wystawa poświęcona jest działaniom polskich ziemian w XX wieku, ich dorobkowi, losom oraz dziedzictwu kulturowemu. Ostatnia jej część (Epilog) pokazuje dramatyczny kres istnienia tej warstwy społecznej i jej gwałtowne zejście z polskiej sceny dziejowej na skutek II wojny światowej oraz przemian politycznych po jej zakończeniu. Aby ukazać ogrom strat naszego narodowego dziedzictwa, do których doszło w wyniku usunięcia prawowitych właścicieli z ich rodzinnych siedzib, na ekranie LED zaprezentowano fotografie dokumentujące obecny stan kilkudziesięciu pałaców, dworów i zamków. Te wykonane przez dr. Macieja Rydla wstrząsające zdjęcia zdewastowanych obiektów architektonicznych, doprowadzonych w wielu przypadkach do stanu kompletnej ruiny, wywierają zazwyczaj przygnębiające wrażenie na polskiej publiczności, która jest w pewnym stopniu oswojona z tym problemem.

[fragment]