Pierwsze wprowadzenie do "Krytyki władzy sądzenia" Immanuel Kant [tł. z niem. Justyna Nowotniak] [Idea t. VI / 1993]

OD TŁUMACZA

Prezentowany tekst Kanta miał być wstępem do Krytyki władzy sądzenia. Najpewniej już w czasie drukowania tekstu samej Krytyki pisze Kant znane polskiemu czytelnikowi drugie wprowadzenie. Badacze spierają się o dokładny czas powstania Pierwszego Wprowadzenia. Jasne jest wszelako, że powstało zarówno przed Drugim, jak i przed ukończeniem samej Krytyki, wchodzi tu więc w grę czas od 1787 do początków 1790 roku, w marcu tego roku Kant decyduje się bowiem na nowy wstęp.

W tej postaci, jaką Kant nadał Pierwszemu Wprowadzeniu, nie było ono w ogóle za jego życia publikowane. Istniało tylko w formie, jaką nadał mu J. S. Beck w swym Erläuternder Auszug aus den kritischen Schriften des Herrn Prof. Kant auf Anrathen desselben (Ryga 1794), pod tytułem Anmerkungen zur Einleitung in die Kritik der Urteilskraft. Beck w swoim wyciągu pominął niektóre fragmenty tekstu, także pojedyncze zdania i słowa, a w tym, co pozostawił, wprowadził pewne poprawki; w sumie brak w nim około dwóch piątych tekstu. W tej postaci bywało przedrukowywane w wydaniach dzieł Kanta aż do XX-go wieku pod różnymi tytułami.

Po tekst samego Kanta (zapisany najpewniej ręką Kiesewettera, z poprawkami Kanta) sięgnięto w XX wieku. Zachowanym w Rostocku rękopisem zainteresował się wcześniej W. Dilthey¹. Pełny tekst Kanta pojawia się po raz pierwszy pod tytułem Erste Einleitung in die Kritik der Urteilskraft w wydaniu Cassirera (Berlin 1914, wyd. Otto Buek). Podstawą przedstawianego tłumaczenia jest drugie wydanie Gerharda Lehmanna (Felix Mainer Verlag, Hamburg 1970)².

Powodem zarzucenia przez Kanta tej pierwszej wersji wstępu miała być jego nadmierna objętość czy rozciągłość³ w stosunku do rozmiarów całej Trzeciej Krytyki. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że chodziło nie tylko o samą długość, ale i o to, że Kant merytorycznie także sięga tu daleko w różne strony i sam nie był do końca pewien tego rozległego obszaru; wydaje mu się on obiecujący, ale nie całkiem nad nim panuje, a przynajmniej nad różnymi konsekwencjami tej rozległej problematyki. To jednak trudno uznać za decydującą rację zarzucenia tego wstępu — podobnie rozległe, choć w szczegółach nieco inaczej określone horyzonty ma i Drugie Wprowadzenie, i sama Krytyka [...]

[fragment]