Petrochemia - Płock Mazowieckie Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w Płocku [oprac. tekstu Ludwik Chrapkowski] [1978]

Płock, malowniczo położony na wysokim brzegu Wisły, jest najstarszym miastem Mazowsza i jednym z najstarszych w kraju. Jego dzieje nierozerwalnie wiążą się z historią Polski. Przed tysiącem lat Płock był stolicą jednej z 5 prowincji Polski Piastowskiej — Mazowsza, a w latach 1079–1138, jako siedziba Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego, pełnił funkcję stolicy Polski. Grobowiec obu władców znajduje się w kaplicy królewskiej w płockiej bazylice katedralnej.

W latach 1138–1495 Płock był siedzibą książąt mazowieckich (płockich). Prawa miejskie otrzymał w 1237 r. Po wcieleniu w 1495 r. do Korony był aż do 1919 r. miastem wojewódzkim (od 1837 r. gubernialnym). W okresie 1920–1975 r. Płock, jako miasto powiatowe, był jednocześnie centrum kulturalnym regionu płockiego. W 1975 roku, po przeprowadzeniu nowego podziału administracyjnego kraju, Płock zostaje ponownie miastem wojewódzkim.

Okres największego rozkwitu w minionych stuleciach — to wiek XVI. W mieście rozwijało się wówczas rzemiosło, budowano młyny, spichrze, browary, wytwórnie sukna i płótna. Dogodne położenie nad Wisłą uczyniło z Płocka ważny ośrodek handlu zbożem.

Wraz z rozwojem gospodarczym miasto odgrywało dużą rolę kulturalną: powstawały liczne szkoły, między innymi szkoła wyższa, w której nauczali profesorowie z Akademii Krakowskiej.

W XVII wieku rozpoczął się upadek miasta spowodowany pożarami, epidemiami, przypieczętowany najazdem Szwedów i rozbiorami Polski. Dopiero w połowie XIX wieku Płock ponownie staje się poważnym ośrodkiem gospodarczym i handlowym.

Miasto posiada wiele ciekawych zabytków, z których na szczególną uwagę zasługują:

– zamek książęcy, później królewski, obejmujący również opactwo benedyktynów, wieżę zegarową i szlachecką. Niedawno odkryto pierwotną zabudowę grodu z XI–XII wieku.

– katedra z kaplicą królewską, fragmenty katedry z XII wieku.

– liceum ogólnokształcące, popularna „Małachowianka” — tradycje szkoły sięgają XII w., szkoła została założona w 1180 r. przy kolegiacie św. Michała. Przechodząc różne koleje losu i formy organizacyjne, dotrwała do dziś.

– stare kamieniczki w rynku i spichrze nad Wisłą.

– szereg budowli klasycystycznych, jak ratusz miejski, w którym odbyła się w 1831 r. ostatnia sesja Sejmu Królestwa Polskiego, kamera pruska (obecnie siedziba Urzędu Wojewódzkiego), rogatki Dobrzyńskie i Warszawskie.

Ciekawe zbiory udostępnione zwiedzającym znajdują się w Muzeum Mazowieckim i Muzeum Diecezjalnym. Biblioteka Towarzystwa Naukowego Płockiego (założonego w 1820 r.) zawiera wiele cennych starodruków i foliałów. Na skarpie nadwiślańskiej znajduje się unikalnie położony ogród zoologiczny.

Z Płockiem związanych było wielu wybitnych uczonych, działaczy społecznych i rewolucyjnych. Na uczelni płockiej studiował Maciej Sarbiewski, humanista, poeta i nadworny kaznodzieja króla Władysława IV. Zasłużonym dla kultury Płocka i Mazowsza był Kajetan Morykoni (1774–1830), rektor Szkoły Wojewódzkiej, założyciel Płockiego Towarzystwa Naukowego. Z rogatkami Płocka zginął stracony przez władze carskie jeden z przywódców Powstania Styczniowego — Zygmunt Padlewski. Płocczaninem i wychowankiem gimnazjum, tak zwanej „Małachowianki”, był Ludwik Krzywicki, wybitny socjolog i działacz społeczny. W Płocku mieszkał Julian Leszczyński-Leński, czołowy działacz Komunistycznej Partii Polski i jej sekretarz generalny w latach 1929–1938. Również w tym mieście urodził się i spędził dzieciństwo wielki poeta rewolucyjny Władysław Broniewski.

Dwudziestolecie międzywojenne (1919–1939) nie było pomyślne dla Płocka. Zdegradowany do roli miasta powiatowego znalazł się na uboczu działalności inwestycyjno-gospodarczej kraju. Wzrastało bezrobocie, młodzi ludzie w poszukiwaniu pracy wędrowali do innych miast i rejonów kraju, wybuchały strajki robotnicze.

Dopiero w Polsce Ludowej (od 1945 r.) miasto zaczęło się szybko rozwijać. Rozbudowano istniejące i wybudowano nowe zakłady przemysłowe, między innymi: fabrykę maszyn żniwnych, produkującą dla kraju i na eksport znane ogólnie kombajny do zbioru zbóż, stocznię rzeczną, zakłady mięsne, zakłady przetwórstwa owoców, zakłady zbożowe i inne. Rozwój przemysłu spowodował wzrost budownictwa mieszkaniowego i rozbudowę obiektów gospodarki komunalnej.

Jednak punktem zwrotnym w historii Płocka, decydującym o jego awansie była podjęta w 1959 r. przez najwyższe władze polityczne i państwowe decyzja o budowie w pobliżu miasta kombinatu rafineryjno-petrochemicznego. Jednocześnie w następnych latach zapadły decyzje o dalszej, intensywnej rozbudowie fabryki maszyn żniwnych, stoczni rzecznej oraz budowie zakładów dziewiarskich „Cotex”. Ilość środków finansowych przeznaczonych na realizację inwestycji w Płocku, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, była w latach 1960–1976 największa w Polsce. Szybko zaczęło tu wzrastać zatrudnienie: w gospodarce uspołecznionej z 3,5 tys. w roku 1945 do około 48,7 tys. w 1976 r., w przemyśle zaś w tych samych latach zatrudnienie wynosiło odpowiednio — 3 tys. oraz 23,8 tys. Równolegle z dynamicznym rozwojem przemysłu powstawał prężny ośrodek budowlany, zatrudniający w 1976 r. ponad 15 tys. pracowników. Takie przedsiębiorstwa budowlano-montażowe jak: „Petrobudowa”, „Mostostal-M7”, „Izokor”, „Mosty Płockie” i inne z siedzibą w Płocku, prowadzą budowy także w wielu rejonach kraju i za granicą.

[fragment]