Parury, czyli dawne ozdoby alby i humerału Studjum z zakresu paramentyki Tadeusz Kruszyński okł. wg rys. J. Mehoffera [Skarbiec Katedry Wawelskiej i Muzeum Metropolitalne zesz. 5 / 1927]

Skarbiec katedry wawelskiej

Inwentarze Katedry Wawelskiej, jedno z najbogatszych i najobszerniejszych źródeł, a może najbogatsze i najobszerniejsze, nie doczekało się całkowitego wydania, choć uczeni najskrzętniej korzystali z najdrobniejszych danych, tyczących się sztuki i przemysłu artystycznego w dawnej Polsce. Poza niewielu wiadomościami, jakie z nich niegdyś zaczerpnął nader zasłużony Ks. J. Polkowski, głównie w opracowaniu swego „Skarbca“, w którym jednak objął niezbyt wiele przedmiotów, uczeni bardzo mało z nich korzystali, nawet wtedy, gdy zajmowali się zabytkami, o których te Inwentarze podaćby mogły nader cenne wiadomości. Dlatego to w szeregu zamierzonych prac postaram się je stopniowo wydać, a w tem studjum z zakresu paramentyki, właśnie te Inwentarze, obok pomników sztuki plastycznej, posłużą mi za główne źródło. O szatach liturgicznych wiele pisano, a niezbyt dawno wydał Józef Braun S. J. tak obszerne dzieła z tego zakresu (Die Liturgische Gewandung im Occident und Orient nach Ursprung und Entwicklung, Verwendung und Symbolik. Freiburg i. B. 1907; Winke für die Anfertigung und Verzierung der Paramente. Freiburg 1904; Handbuch der Paramentik. Freiburg 1912), że zdawaćby się mogło, iż w tej dziedzinie trudno już będzie powiedzieć coś nowego. Braun jednak zajmował się całością zagadnień paramentyki, i to tak na Zachodzie jak i Wschodzie, początkiem szat kościelnych i ich symboliką, objaśniał jak szaty kościelne wyglądają dziś, a jak powinny wyglądać, słowem obrał sobie zadanie tak obszerne, że nie zawsze mógł wniknąć w bliższe szczegóły ich rozwoju i wartości artystycznej. Słabą stroną pracy Brauna, przy olbrzymim jego dorobku naukowym z zakresu liturgiki, jest mały krytycyzm w rzeczach sztuki, obok uwzględnienia zanadto szczupłej liczby zabytków, tak że zwłaszcza co do niejednego szczegółu, nie doszedł on do właściwych wniosków. Postaram się wykazać to, co do zajmującego nas obecnie przedmiotu.

[fragment wstępu]