Opowiadania Wybór esejów i listów Bruno Schulz oprac. Jerzy Jarzębski [Biblioteka Narodowa / 1989]

Wstęp

Monograficzny wstęp do „pism wybranych”, jakim poprzedza się poszczególne edycje Biblioteki Narodowej, musi w przypadku tomu dzieł Schulza różnić się znacznie od wypracowanego od dawna modelu takiego wprowadzenia. Klasycy literatury tworzą zazwyczaj przez całe dziesięciolecia, ich życie dzielić można na okresy, a w pisarskim dorobku odkrywać dynamikę, zmienność, dojrzewanie i — czasem — schyłek talentu. Inaczej z Schulzem, który po dacie debiutu żył jeszcze tylko dziewięć lat, pisał zaś stosunkowo niewiele, raczej oblekając w artystyczną formę swe dawniejsze pomysły. Dlatego twórczość jego jest niezwykle jednolita, jak gdyby z jednej bryły wyciosana, i mówić o niej można tylko mając wszystkie te opowieści naraz przed oczyma.

Nie mogąc odkryć w dziełach Schulza sukcesywności, rozwoju w jakimś określonym kierunku, nie możemy też zrobić z jego biografii użytku, jaki z życia artysty czynią zazwyczaj monografiści, tzn. odmalować twórczości na życiowym tle i wskazać, na ile odpowiadają sobie równolegle w czasie fazy. Nie znaczy to oczywiście, że biografia na świat literacki Schulza nie wpływa — wprost przeciwnie; ale czyni to jak gdyby „jednorazowo”, spiętrzona w czasie, zsumowana w postaci syntetycznego, zmitologizowanego losu, który autor na różne sposoby poprzez swe pisarstwo interpretuje. Dzieło Schulza — miast w czasie — rozwija się zatem w głąb i kolejnym pokoleniom czytelników wydaje się coraz bardziej kunsztowne i skomplikowane. Dlatego wstęp niniejszy, poświęciwszy nieco miejsca biografii, recepcji czy „dziejom sławy” Schulza, zajmie się przede [...]

[fragment]