O małopolskim malarstwie ikonowym w XIX wieku studia nad epilogiem sztuki cerkiewnej w diecezji przemyskiej i na terenach sąsiednich Maria Przeździecka [1973]

WSTĘP

Małopolskie cerkwie, których w drugiej połowie XIX w. było 1184, należały do greckokatolickiej diecezji przemyskiej. Diecezja ta obejmowała obszar mniej więcej od Nowego Sącza aż po Sambor i Sądową Wisznię, granicząc od wschodu z diecezją lwowską. Obszar ten znajduje się prawie w całości w obecnych granicach Polski. Przesiedlenia ludności i wprowadzenie prawosławia spowodowały, że większość cerkwi znalazła się z czasem w stanie opuszczenia, wiele z nich uległo częściowemu lub całkowitemu zniszczeniu. Obecnie stosunkowo nieliczne cerkwie są użytkowane i z tego tytułu znajdują się pod opieką kurii rzymskokatolickiej lub prawosławnej, a nad cerkwiami zabytkowymi roztacza pieczę wojewódzki konserwator zabytków.

Przede wszystkim zabezpieczono najstarsze i najcenniejsze zabytki malarstwa cerkiewnego, powiększając zbiory muzealne w Sanoku, Nowym Sączu, jak również gromadząc je w nowo utworzonej składnicy w Łańcucie. W każdym z tych zbiorów znajdują się obok starszych również XIX-wieczne obrazy z ikonostasów, obrazy ołtarzowe oraz chorągwie malowane. Szczególnie dużo nowszych obrazów znalazło się w Muzeum Ziemi Sanockiej na Zamku, dokąd zwożono bez wyboru całe wyposażenia cerkwi, które z różnych przyczyn ulegały rozbiórce, znacznie skromniejsze natomiast są zbiory Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, nastawionego głównie na kompletowanie wyposażenia cerkwi przeznaczonych do skansenu. Spory zbiór ikon, powstały zwłaszcza z darów w okresie przedwojennym, znajduje się również w Muzeum Narodowym w Krakowie (Oddział Szołayskich); niestety, brak tu ścisłych określeń proweniencji obiektów. Składnica w Łańcucie ma plany ściągnięcia z terenu wszystkich ważniejszych zabytków łącznie z najnowszymi, ale praca nad gromadzeniem obiektów malarstwa ikonowego daleka jest od zakończenia i wiele ikon z XIX w. znajduje się jeszcze dotąd w terenie.

[fragment]