O Norwidzie pięć studiów Konrad Górski, Tadeusz Makowiecki, Irena Sławińska [AUTOGRAF / 1949]

„AUTOR PROMETHIDIONU“ — OTO NAJCZĘSTSZE — I należy przyznać, właściwe miano Norwida. Nie jest Promethidion wprawdzie najdoskonalszym dziełem poety, ani największym, ani najoryginalniejszym, ale jest pierwszym z jego dużych utworów, tym, który pierwszy odróżnił poetę od innych dając mu literackie nazwisko i... przezwisko. Co więcej, rzeczywiście zawiera w sobie i wyraża wiele z naczelnych rysów osobowości twórczej Norwida, które w innych jego dziełach nieraz rozwinęły się mocniej, ale przeważnie jednostronniej. A wreszcie zawiera wiele poglądów w naszym piśmiennictwie nowych i prekursorskich, przy tym ujętych w formę lapidarną, dzięki której mogą się utrwalić w pamięci. Nie dziw zatem, że spośród dzieł poety zdobył sobie największą sławę, najwięcej czytelników i badaczy. Miarą tego jest i największa ilość wydań tekstu i największa ilość opracowań, w postaci bądź oddzielnych studiów, bądź oddzielnych rozdziałów w ogólniejszych pracach o Norwidzie.

Tym niemniej wiele jest jeszcze w Promethidionie zagadnień niewystarczająco wyświetlonych. Większość bowiem badaczy poświęciła swe prace skomentowaniu poglądów zawartych w tym utworze i starała się ułożyć z poetyckich wypowiedzi Norwida możliwie konsekwentny system sądów, który by odzwierciedlał całokształt estetycznych, filozoficznych czy społecznych przekonań i poglądów poety. Prace te, często bardzo wnikliwe, ukazywały zarysy poglądów Norwida na ogół trafnie, chociaż przeważnie jednostronnie; akcentowały bowiem estetyczne, religijno-filozoficzne bądź społeczne założenia, próbując przy pomocy jednych wytłumaczyć bez reszty wszystkie inne poglądy.

Poza tą główną i najważniejszą grupą prac inne studia miały charakter przyczynkowy, bądź też — obszerniejsze, poświęcone innym zagadnieniom — z konieczności ubocznie tylko dotykały spraw Promethidionu.

[fragment]