Niedrzwica Duża jakiej nie znamy z dziejów przedwojennej wsi Magdalena Kosidło [2014]

Wstęp

„Niedrzwica Wielka – wieś, siedziba urzędu gminy Niedrzwica, powiat Lublin, sąd pokoju w Bełżycach, sąd okręgowy Lublin, 1658 mieszkańców, linia kolejowa Lublin – Rozwadów, poczta i telegraf Niedrzwica Duża, telefon Niedrzwica Mała, młyny...” – tak rozpoczyna się fragment Księgi adresowej dotyczący Niedrzwicy Dużej, osady rolniczej, której intensywny rozwój przypadł na trudny okres międzywojnia¹.

Przedwojenna Niedrzwica posiadała własny specyficzny klimat, tworzony przez mieszkających obok siebie i współpracujących ze sobą na wielu sferach życia społecznego i gospodarczego rdzennych polskich mieszkańców oraz napływową ludność niemiecką i żydowską.

Dogodne położenie komunikacyjne Niedrzwicy było magnesem przyciągającym licznych nowych inwestorów o czym świadczy obco brzmiące nazwiska. Napływ ludności był jednym z wielu czynników mających wpływ na znaczny rozwój miejscowości w okresie od odzyskania niepodległości do wybuchu II wojny światowej. Taki przedział czasowy wyznacza podstawowy zakres chronologiczny niniejszej pracy. W omówieniu rozwoju osadniczego wsi sięgnięto do II połowy XVIII wieku, początku rządów rodu Dłuskich w Niedrzwicy. Podobnie charakterystyka genezy samorządu wiejskiego na omawianym terenie, wymagała cofnięcia się do II połowy XIX wieku.

W celu ukazania dalszych, istotnych dla dziejów wsi, przemian w funkcjonowaniu niektórych instytucji społecznych, poszerzono zakres chronologiczny pracy do współczesności. Dotyczy to głównie historii niedrzwickiego Urzędu Pocztowego oraz wybranych zakładów usługowo-handlowych. Większość tekstu skupiona jest jednak na przedstawieniu wydarzeń, które miały miejsce w okresie 20. lecia międzywojennego.

W zakresie geograficznym opracowanie to obejmuje głównie obszar Niedrzwicy Dużej. Dla pełniejszego zobrazowania stosunków społeczno-gospodarczych w niewielkim stopniu poszerzono zakres terytorialny pracy o sąsiednie miejscowości.

Pod względem merytorycznym publikacja skupia się na materialnym opisie miejscowości, który jest pretekstem do uwag o życiu społecznym i gospodarczym. W swym głównym założeniu autorka postanowiła odtworzyć dawny wygląd wsi – ukazać nieistniejące już miejsca, place, budynki. Nieprzypadkowo więc pominięto w pracy zagadnienia dotyczące kultury wyższej: życia religijnego mieszkańców miejscowości, wpływu szkolnictwa na ich rozwój intelektualny, jak również szerszej działalności politycznej, w tym samorządowej niedrzwickiej wspólnoty.

Zagadnienia te, w pracy jedynie miejscami zasygnalizowane, stanowią potencjał do dalszych badań nad Niedrzwicą i jej społecznością.

Podjęte działania badawcze opierały się na pamięci zachowanej w relacjach najstarszych mieszkańców, żyjących świadków historii. Dopełnieniem były źródła ikonograficzne.

[fragment]