Najnowsza historia Polski 1914-1939 Wojciech Roszkowski [2011]

Narodowi lub społeczeństwu, które nie rozumie samo siebie, które nie wie, skąd pochodzi, i nie umie ocenić własnych walorów oraz słabości, grozi upadek. Świadomość historycznej wspólnoty jest bowiem jedną z najważniejszych więzi społecznych. Stwierdzenia te wyczerpują chyba odpowiedź na pytanie o sens pisania historii. Pojawiają się jednak dalsze pytania. Czy historia ma być tylko maksymalnie obiektywnym obrazem, rejestrem wydarzeń i związków między nimi, czy też powinna zawierać opinie i sądy wartościujące, czy wreszcie ma to być historia dydaktyczna, kształtująca postawę czytelnika? Zbyt długo karmiono nas historią zmanipulowaną, mającą na celu kształtowanie postaw, by bez zastrzeżeń powtarzać ten eksperyment a rebours. Jednakże historia niezależna od sądów wydaje się praktycznie niemożliwa. Gdzieś na samym dnie zamysłu każdego autora znajduje się dydaktyka, coś chce on powiedzieć, do czegoś przekonać. Problem w tym, w jakim kierunku ma iść ta perswazja i jak dalece podporządkowuje się jej dobór faktów. Żaden cel nie może bowiem usprawiedliwiać retuszowania dziejów, kłamstw i przemilczeń. Problem także w tym, jaki ma być cel tej dydaktyki: czy ma to być zredukowanie człowieka do roli bezwolnego zwierzęcia pozbawionego zasad lub wymuszanie zgody na uległość, czy też przekonywanie do takich racji, jak godność, sumienie i rozum? Czy ma to być lekcja nienawiści, czy umiejętności współżycia?

Autor tej książki nie jest narodowcem ani piłsudczykiem, ludowcem czy socjalistą, nie chciałby też być definiowany jako antykomunista. Stara się szanować wszelkie poglądy nie godzące w zasady moralne i godność

[fragment]