Na skalnem Podhalu t. I-II Kazimierz Tetmajer [1929]

[FRAGMENT PRZEDMOWY]

Opowiadania „Na Skalnem Podhalu” powstały między rokiem 1901 a 1912. Pierwszem napisanem luźno opowiadaniem było „Jak wzieni Wojtka Chrońca”; pomysł cyklu rozpoczął się od drugiej opowiastki „Halny gazda”; opowiadanie „Ku niebu”, drukowane o wiele dawniej, zostało do „Skalnego Podhala” na nowo opracowane. Pierwszym moim wogóle drukowanym utworem, w r. 1886, była góralska powiastka „Rekrut”. Pisałem jeszcze inne, ale mi ich drukować nie chciano; były to forpoczty „Podhala”.

Opowiadania „Na Skalnem Podhalu” są wyłącznie snute z mojej własnej wyobraźni. Te, które są oparte na tematach ludowych, („Dziś tu cicho”, „Notatka o polskim chłopie”, „Śpiący Rycerze”), mają dołączone odnośne wyszczególnienia; gdzie, jak np. w „Sobku Jaworcarzu”, „Kubie Pudrasowym”, „Jakóbie Zychu”, znajdują się wtrącone ustępy oryginalnej opowieści ludowej, daję również odnośną wzmiankę. Zresztą czy to „Orlice”, czy cała opowieść o „zimowych pannach”, czy „Babski wybór”, czy „Jak baba djabła wyonacyła”, czy „O Panu Jezusie i zbójnikach”, wogóle wszystkie, poza wskazanemi, opowiadania, są wyłącznie moją własną inwencją. Podaję to dlatego, że od samego początku starano się obalić nie moje „Podhale”, ale moją pracę twierdzeniem, że są to przeważnie spisane i powtórzone słyszane przeze mnie, lub nawet czytane w cudzych rękopisach góralskie powieści i legendy. Doszło do tego, że żądałem przed siedmiu laty, aby mi wytoczono proces o przedstawienie za swoją cudzej własności. Czekam dotąd *). Co do pieśni, są one ludowe, oryginalne i moje własne, celowo utworzone na wzór ludowych i kombinowane jedne z drugiemi. Odróżniać je byłoby za wiele roboty.

Dziś i tak ze śpiewających ją mało kto wie, że strofa marszu „Hej idem w las, piórko sie mi migoce!”, nie jest pieśnią chłopską, ale początkiem mego wiersza o czterech strofach. [...]