Na nieludzkiej ziemi Józef Czapski [1989]

OPIS BIBLIOGRAFICZNY W ZAKŁADCE SZCZEGÓŁY.

Wstęp

Książka, która dziś ma się ukazać składa się z dwóch części: pierwsza to „Wspomnienia starobielskie”, druga, bez porównania większa, to książka „Na nieludzkiej ziemi”. Dlaczego ma to być wydane razem? Chyba tylko z powodu tematu. Że to jest wszystko, co o pobycie w Rosji Sowieckiej napisałem. Sam charakter stylu jest zupełnie inny. „Wspomnienia starobielskie” zostały napisane zaraz po wyjściu z Rosji i chodziło mi o to, żebym napisał wszystko co pamiętam o moich kolegach z obozu, i przede wszystkim miało na celu, żeby te wieści o kolegach mogły dotrzeć do ich rodzin w kraju. Dalszy ciąg — poszukiwanie ich po wyjściu z obozu — został już zupełnie w skrócie opowiedziany.

Drugi tekst, „Na nieludzkiej ziemi”, tyczy bardziej Rosji niż moich kolegów, zaś moja wędrówka do Czkałowa i do Moskwy w poszukiwaniu zaginionych jest o wiele szerzej rozwinięta.

Czytelnik się może zdziwi, że w żadnym z tomów nie jest wspomniany Katyń, ale wszystko co opowiadam tutaj działo się przed wykryciem grobów katyńskich, o których ja się dowiedziałem gdy nasza armia dotarła do Iraku. Wskutek tego pragnę dodać do tej książki tekst, według mnie definitywny, o tej zbrodni, która wywołała na świecie całą literaturę. Był on opublikowany w paryskim „Gavroche” w maju 1945, pod tytułem „Prawda o Katyniu”. Wskutek tego, że sam od szeregu miesięcy pracowałem nad wykryciem zaginionych kolegów zdaje mi się, że w tym tekście nie pominąłem nic. Niemniej ktoś, kto chciałby więcej o przebiegu poszukiwań wiedzieć, musiałby przeczytać przynajmniej książkę „Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów”, którą wstępem opatrzył generał Anders.

Obie książki zostały wydane także w Polsce w wydaniach podziemnych i nie potrafiłbym wyrazić mojej wdzięczności dla tych, którzy z narażeniem największym zdecydowali się te książki wydać. Fakt, że po tylu latach są jeszcze ludzie, którzy chcą je czytać, jest dla mnie najwyższą nagrodą, o jakiej nie marzyłem.

Maisons-Laffitte, 1984 r.

JÓZEF CZAPSKI