Mrówka na szachownicy wspomnienia żołnierza Powstania Warszawskiego 1944 Batalion Chrobry I Jan Kurdwanowski [2007]

„Mrówka na szachownicy” to moje wspomnienia z Powstania Warszawskiego, gdy byłem żołnierzem w Batalionie „Chrobry I” Zgrupowania „Sosna”.

Książkę przedstawiłem Stanisławowi Pietrasowi, mojemu dowódcy plutonu i Maciejowi Piekarskiemu, który jest autorem licznych publikacji o II Wojnie Światowej i Powstaniu Warszawskim oraz twórcą magazynu kombatanckiego w Warszawskim Ośrodku Telewizji Polskiej.

Wypowiedź Stanisława Pietrasa o książce.

Kilka lat temu przeczytałem przysłaną mi przez Jana Kurdwanowskiego, wydaną w Nowym Jorku „Mrówkę na szachownicy”. Podjąłem się napisania wstępu do polskiego wydania tej książki, ponieważ uczestniczyłem w opisywanych wydarzeniach. W walkach na Woli i Starym Mieście dowodziłem plutonem, w którym autor był jednym z żołnierzy. Od tamtych czasów łączy nas przyjaźń.

Książka spotkała się z bardzo rozbieżnymi ocenami w kołach kombatanckich w kraju i na Zachodzie (USA). Jedni bardzo wysoko oceniali literackie i faktograficzne walory książki - inni uznali, że podważa legendę bohaterskiej walki powstańczej.

Skąd te rozbieżności w ocenach?

Autor nie idealizuje walki ani bohaterstwa, lecz opisuje zdarzenia z pozycji chłodnego, czasem krytycznego obserwatora-uczestnika. W kilku fragmentach niepochlebnie ocenia dowództwo Powstania Warszawskiego i wyraża ironizujące opinie o niektórych swoich przełożonych. W opisach działań powstańczych nie pomija negatywnych zjawisk i zachowań, które towarzyszą przecież nieuchronnie każdej walce. Te wątki były niewątpliwie powodem krytycznych ocen książki, zwłaszcza że ukazała się w czasie, gdy Powstanie było źle oceniane w oficjalnej propagandzie PRL, a w kraju toczyła się walka o nowy kształt ustrojowy Polski.

Nie podejmując dyskusji z krytykami, pragnę w kilku zdaniach wyrazić swoją opinię o walorach „Mrówki na szachownicy”. Autor jest bystrym i wnikliwym obserwatorem życia. Cechuje go analityczny umysł, umiejętność zgłębiania psychiki ludzkiej, a także fotograficzna pamięć, zdolność plastycznego przedstawiania zachowań ludzi, miejsca zdarzeń, a nawet stanu pogody i innych okoliczności towarzyszących walce.