Memento kresowe t. I-IV [komplet] Urbański Antoni [1929 - reprint - 1991]

Spis tomów:
1. Z czarnego szlaku i tamtych rubieży. Zabytki polskie przepadłe na Podolu, Wołyniu, Ukrainie 
2. Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi 
3. Memento kresowe 
4. Pro memoria 4-ta serja rozgromionych dworów kresowych

Wstęp

By nić zapomnienia nie zasnuła gęstą siecią tamtych stron, rozpoczynam znowu mą posępną wędrówkę. Daję znowu napisy na płytach grobowych. Może nekrolog po kimś, kto odszedł.

Gdyby chcieć pisać hekatombę tych miejsc, to możnaby tomy pisać. We dworze Niemirowskim zamordowano cztery panie, we dworze Popowieckim zamordowano cztery panie, we dworze Wołoczyskim zamordowano trzech panów, we dworze Nowosielickim mordowano, we dworze Leszczynieckim mordowano, właścicieli Sahinek, Berszady, Stryżawki, Kuny zamordowano.

Dość! Ta straszna litania dała by nam tysiące zamordowanych.
Nie o to mi teraz chodzi.
Chcę jeno, by te dwory Litwy i Rusi pozostały w pamięci ludzkiej, by o nich wiedziano.
By stanowiły nić z przeszłością naszą.
Chcę dać miejsca, gdzie legły historyczne szlaki, była bujna i barwna przeszłość, byli tędy ludzie.

Gdzie tworzył Michał Ogiński, Stanisław Moniuszko, Walenty Wańkowicz.

Gdzie mieszkał i pisał Karol Prozor, Adam Rzewuski, Konstanty Tyszkiewicz, Michał Grabowski, Michał Czajkowski, Aleksander Weryha Darowski, Emeryk Czapski, Edward Rulikowski, Tytus Szczeniowski, Dr. A. Rolle, Aleksander Jabłonowski, Kazimierz Dunin Markiewicz. Gdzie mieszkała i pisała Janina Czetwertyńska, Xawera Grocholska, Zofja Kossak Szczucka, Elżbieta Zaleska Dorożyńska.

Gdzie tylu innych pracowało, stawało do służby sercem i głową, trwało mimo burz i zmagań.

[fragment]