Ludzie renesansu umysły, które ukształtowały erę nowożytną Robert C. Davis & Beth Lindsmith przeł. Aleksandra Górska [2012]

Pół tysiąclecia po tym, jak rozświetlił kulturowy horyzont Europy, renesans nadal uchodzi za zaczątek ery nowożytnej, kiedy średniowieczne lęki i szaleństwa porzucono w imię nowej nadziei. Zaczął się na Półwyspie Apenińskim, gdzie ponowne odkrycie zapomnianej literatury łacińskiej zaowocowało wzrostem zainteresowania antyczną refleksją nad człowiekiem i jego miejscem w świecie. Zwolennicy odrodzenia określali się mianem humanistów i szybko rozpropagowali swoje nauki na północ od Alp. Nigdy nie wyrzekłszy się całkiem średniowiecznych nakazów zbawienia i boskiego planu, przewartościowali koncepcje i cele ludzkiego poznania, odrzucając zabobon i tradycję na rzecz nowej literatury, nowej nauki, nowego społeczeństwa i wreszcie Nowego Świata. Po bez mała stuletnim okresie kiełkowania renesans wybuchł z pełną siłą około roku 1500 wraz z wynalazkami Leonarda da Vinci, sztuką Michała Anioła i Albrechta Dürera, studiami Erazma z Rotterdamu oraz odkryciami Kolumba, Wesaliusza i Kopernika.

Tak przynajmniej przedstawia się tę epokę w szkołach. Jednak, podobnie jak ludzie ją tworzący, miała ona także swoje bardziej ponure oblicze. Zaledwie rok po tym, jak Sandro Botticelli namalował Narodziny Wenus, spod pióra niemieckiego księdza Heinricha Kramera wyszedł pierwszy obszerny podręcznik dla łowców czarownic. Wielu wykształconych Europejczyków ówczesnej doby wierzyło w czarną magię i czary, a także pseudonauki w rodzaju astrologii czy alchemii. Pogromy zdarzały się częściej, a inkwizycja i ruchy milenarystyczne rozwijały się prężniej niż w rzekomo mrocznych wiekach średnich. Niewielu występowało otwarcie przeciwko okrucieństwom wiary, jeszcze mniej protestowało, kiedy, począwszy od schyłku XV wieku, idee uniwersalistyczne wzięły w łeb, Kościół rzymskokatolicki pogrążył się w upadku, państwa w wojnach dynastycznych i religijnych, a żołnierze siali śmierć i syfilis wśród ludności cywilnej. U Europejczyków, którzy wypuszczali się za morze, fascynacja nowymi prądami splatała się z ambicjami imperialnymi i zwietrzałymi (choć kultywowanymi z upodobaniem) ideami świętej wojny – zbożną misją podporządkowania, nawrócenia i nierzadko zniewolenia tubylczych ludów, które napotykali.

[fragment]