Łowicz Stanisław Marat, Tadeusz Papier, Gabriela Rajchert [1975]

Dla współczesnego turysty Łowicz to przede wszystkim miasto zabytków architektury i pamiątek historycznych. A także stolica folkloru ludowego Księżaków, znanego w całej Polsce dzięki Reymontowi, „Mazowszu” i żywej wciąż tradycji. Turysta chętnie zatrzyma się przy wyniosłej, barokowej kolegiacie, zachwyci się starymi kamieniczkami rozmieszczonymi wokół dzisiejszego Rynku Kościuszki, z których najstarsze pochodzą z końca XVI wieku; na stronie południowej Rynku przystanie przy renesansowej kamieniczce, odczyta metryki innych domów, pochodzących z XVII, XVIII i XIX wieku. Zabytkowe kamieniczki zachowały się również na dawnym Nowym Rynku, dzisiejszym Rynku Kilińskiego.

Turysta, urzeczony dawną architekturą, znajdzie w Łowiczu doskonały teren do studiów. Oto dawny klasztor bernardynów z drugiej połowy XV wieku, przebudowany w stylu barokowym w wieku XVII; dzisiaj znajduje się w nim Studium Nauczycielskie. Oto klasztor dominikanów, z podobną metryką, w którym dzisiaj mieści się Liceum Elektro-Mechaniczne. Oto kościół pijarów, wzniesiony w drugiej połowie XVII wieku, podobnie jak kolegiata w stylu barokowym. Turysta znajdzie w Łowiczu liczne zabytki architektury gotyckiej, takie jak kościół parafialny św. Ducha przy ulicy Stanisławskiego, zabytki renesansu (kościół św. Leonarda, wzniesiony z fundacji Andrzeja Kazimierza Cebrowskiego, pierwszego kronikarza miasta). Znajdzie także budowle wzniesione na początku wieku XIX, w stylu klasycystycznym, a wśród nich ratusz, pocztę główną, gmach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, pałacyk gen. Stanisława Klickiego, bohatera Łowicza, kościuszkowca, dowódcy sztabu strzelców konnych w Łowiczu. Stoją wreszcie nad brzegiem Bzury, na zachód od miasta, ruiny dawnego zamku. Zachowały się mury obronne, ślady fosy oraz fundamenty gotyckiego zamku z czasów Kazimierza Wielkiego. Ostatnie prace wykopaliskowe świadczą, że zamek został zbudowany na miejscu dawnego grodu warownego, pochodzącego z czasów Bolesława Chrobrego.

Oto Łowicz historyczny, a jednocześnie współczesny, bo na szczęście owe zabytki ocalały, są chronione, mieszczą się w nich szkoły lub instytucje służące kulturze. Ale to miasto, któremu barwę nadają stare budowle, otoczone jest w promieniu wielu kilometrów wieńcem innych zabytków architektury, poczynając od Arkadii i Nieborowa, a na Walewicach, Kiernozi, Domaniewicach, Głownie i Mąkolicach kończąc. Łowicz, miasto zabytków, na którego ulicach pojawiają się ludzie ze wsi (i z miasta także), ubrani w kolorowe stroje ludowe, urzeka i pociąga turystów, ale przecież nie tylko ta historia, zapisana w starych murach i kronikach, jakkolwiek związana ze świetnymi nazwiskami i wydarzeniami, towarzyszy dzisiejszemu krajobrazowi miasta.

[fragment]