List z tamtego świata Kornel Makuszyński [1988]

Pani Marta Cegłowska, z domu Mościrzecka, była od niewielu lat wdową. Nieboszczyk mąż, pragnąc jej jako tako osłodzić gorycz samotności, pozostawił jej na otarcie łez maluteńki mająteczek, w którym tęsknie ryczały liczne krowy i rzewnie beczały cielęta. Wszystko kwitło tam na wiosnę i dojrzewało w lecie. Pani Marta dawno już przekwitła i dojrzewała coraz to piękniej. Była to osoba pulchna i łagodnego usposobienia, zawsze wesoła i uśmiechnięta jak pogodna niedziela. Wielcy myśliciele, a sam Szekspir pośród nich, stwierdzili niejednokrotnie, że namiętności, skryte gniewy i podstępne żądze obierają sobie siedlisko w ludziach chudych. Nie dzieje się tak zawsze, lecz dzieje się dość często. Pulchna jak pączek pani Marta nie wiedziała nic o złośliwościach żywota i o zdradach, czyhających na każdym zakręcie dnia. Wierzyła wszystkiemu i wszystkim, kochała Boga, ludzi, las, zwierzęta i kamienie, zawsze była gotowa do usług i biegła szybko z pomocą, ledwie posłyszawszy cichy jęk lub wezwana spojrzeniem milczącym, lecz boleśnie wymownym. Odmieniając roztropnie pokorne słowa Hioba, mówiła sobie często, patrząc na swój dobytek: „Bóg dał, niech wezmą biedni i głodni ludzie!”

Jeżeli jednak grzechem jest nadmierna ciekawość, przyznać należy z odrobiną smutku, że zacna, przedobra, rumiana, pulchna, wesoła i serdeczna radością nadziana pani Marta wielką była grzesznicą. Działo się to bez wątpienia z niezmiernej życzliwości dla świata i ludzi, że miła ta niewiasta usiłowała przy każdej sposobności „sięgać tam, gdzie wzrok nie sięga”, i dowiedzieć się o wszystkim, co się odbywa na niebie, na ziemi i pod ziemią.

[fragment]