Kronika Polska Litewska Żmudzka i wszystkiej Rusi Maciej Stryjkowski [reprint / 1985]

WIADOMOŚĆ O ŻYCIU I PISMACH Macieja Stryjkowskiego

Przypisać to należy szczególnemu trafowi, że Stryjkowski, który był tak troskliwym aby potomność o wszystkich sprawach jego wiedziała, który i w wolnéj i w wiązanéj mowie wypadki swojego życia do pamięci przyszłéj podał, który częstokroć urywa wątek opowiadanych przez siebie dziejów aby o błahym jakim osobistym szczególe napomknąć, tak się w oczekiwaniu swojém zawiódł, iż właśnie wbrew zostawionym wyraźnym i pewnym o sobie wiadomościom, późniejsi pisarze, jakby na przekór, autobiografią jego wielu wymysłami skażili. Pierwszy do tego powód dał Starowolski, który układając dzieło swoje: o uczonych Polakach (1), w czasie jeszcze blizkim życia Stryjkowskiego, większą niż kto inny miał łatwość uzupełnić lub sprostować to, co autor o sobie powiedział; dodać wiadomość o późniejszych wypadkach jego życia, oznaczyć rok zgonu, ocenić prace już dokonane i te które mógł po sobie zostawić, a przez to wywiązać się z długu jaki późniejsi uczeni względem poprzedników swoich zaciągają; lecz Starowolski, ze zwykłą poligrafom skwapliwością, nie dał sobie nawet czasu do uważnego przeczytania przedmów Stryjkowskiego. Na pamięć wciąga go w poczet uczniów akademii krakowskiéj, wyprawia dla doskonalenia się do Lipska, zaznajamia z najznakomitszymi mężami Włoch, Niemiec i Francyi, mieści na dworze Zygmunta Augusta i porucza mu straż archiwum krajowego, nakoniec wylicza gromadnie jego dzieła, i pochwalnym epigrammatem przez Jakóba Vitelliusa ułożonym kilkunastuwierszową biografią jego zamyka. [...]